เยี่ยมยามเมืองจันทบูร เมืองท่าอันมีพลวัตทางประวัติศาสตร์ต่อสยามประเทศ | Seite 53

ริมน�้ำจันทบูร พ.ศ. ๒๔๗๙ ในบันทึกของหมอบรัดเลย์เมื่อมาส�ำรวจแถบใน เมืองจันทบูรและชุมชนคาทอลิกที่อยู่ริมน�้ำกล่าวว่า .....วันที่ ๒๔ พฤศจิกายน ได้เดินทางไปยัง “เมือง จันทบูร” ซึ่งตั้งอยู่ริมแม่น�้ำสายใหญ่ ส่วนบางกะจะนั้นอย ริมสาขาของแม่น�้ำสายย่อย ซึ่งต้องเดินผ่านท�ำเนียบของ พระคลัง แม่น�้ำนั้นกว้างราว ๖๐-๘๐ หลา ค่อนข้างลึก และคดเคี้ยวมาก เมื่อมาถึงใกล้เมืองจันทบูรก็พบว่ามีป่า ไผ่และสวนได้ผ่านเชิงเขาสระบาป ใกล้กันนั้นมีโรงเก็บ เรือส�ำเภารบอยู่หลายล�ำเพื่อเตรียมความพร้อมส�ำหรับ การรุกรานของชาวโคชินจีนและป้องกันตนเอง เมืองจัน ทบูรตั้งอยู่ทั้งสองฝั่งของแม่น�้ำที่กว้างราวๆ ๘๐ หลา และ มีโบสถ์โรมันคาธอลิคตั้งอยู่ฝั่งหนึ่งซึ่งดูตั้งมั่นท่ามกลาง ผู ค ้ นจนท�ำให้เกิดความรู ส ้ ก ึ กลัวส�ำหรับความมั น ่ คงของคาธ อลิคที น ่ ี่ เมื อ ่ เดินส�ำรวจในเมืองพบว่าผู ค ้ นเป็นคนญวน จีน แต้จิ๋ว จีนฮกเกี้ยน คนสยาม ประเมินว่าน่าจะมีประชากร ราว ๘,๐๐๐-๑๐,๐๐๐ คน เมื อ ่ เดินทางกลับผ่านบ้านหลวง นายสิทธิ์ ท่านพระคลังก็กวักมือเรียกให้ไปชมช้างเผือก เชือกใหญ่นั้น วันที่ ๒๘ พฤศจิกายน พบหญิงชาวฮกเกี้ยนท สามารถใช้อ ก ั ษรโรมันแทนการเขียนภาษาของตนเองแบบ ทันที สร้างความประหลาดใจให้มาก เธออ่านตัวหรือเขียน ตัวอักษรจีนไม่ได้เลย แต่ใช้อักษรโรมัน คิดว่าบาทหลวง โรมันคาธอลิคสอนมา และคิดต่อไปว่ายังคงจะมีความ เพียรพยายามประดิษฐ์อักษรจีนเป็นตัวโรมันกันอยู่..... วันที่ ๙ ธันวาคม กล่าวถึงการไปส�ำรวจเมืองจัน ทบูรและน�ำหนังสือไปแจกจ่าย โดยแบ่งหน้าที่กันคนละ ฝั่งแม่น�้ำ หมอบรัดเลย์ไปทางฝั่งขวาของแม่น�้ำ ซึ่งมีโบสถ คาธอลิคตั ง ้ อยู่ และพบว่ามีผ ค ้ ู นตั ง ้ บ้านเรือนที ท ่ ำ � จากไม้ไผ อย่างหนาแน่น ไม่มีถนนมีเพียงทางเดินเชื่อมต่อกัน ส่วน ใหญ่ท ำ � สวนอยู ท ่ างหลังหมู บ ่ า ้ น พบว่ามีบางคนที อ ่ า ่ นภาษา จีนออก และส่วนใหญ่พูดภาษาฮกเกี้ยน คนส่วนใหญ่ฝั่ง นี้เป็นคนจีนจากอันนัมโคชินจีน [Annum-Cochin Chi- nese-หมายถึงเวียดนามทางใต้] ไม่มีสักคนที่พบสามารถ อ่านตัวอักษรจีนออก มีคนสยามหลายร้อยคน คนญวนซึ่ง คาดว่าอยู่ ใต้การปกครองของโบสถ์โรมันคาธอลิค เมื่อ ประเมินจากโบสถ์และสุสานที อ ่ ยู่ใกล้ก น ั ก็เห็นว่าพวกโรมัน คาธอลิคพวกนี้อยู่มานานแล้ว เพราะสุสานใหญ่และหนา แน่น ได้พบพระคาธอลิคซึ่งไม่สามารถพูดภาษาอังกฤษ ได้และพูดภาษาฝรั่งเศสและญวนได้บ้าง แต่พูดผ่านภาษา สยามและเห็นว่าไม่เข้าใจข้อความในหนังสือและไม่ม ค ี วาม รู้ ส่วนนายจอห์นสันซึ่งไปแจกหนังสือทางฝั่งซ้าย พบว่าม จ�ำนวนคนจีนมากกว่าที่คาดไว้ ริมน�้ำจันทบูรในปัจจุบัน มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธ 53