เยี่ยมยามเมืองจันทบูร เมืองท่าอันมีพลวัตทางประวัติศาสตร์ต่อสยามประเทศ | Seite 50

ปีมะเสงสัพะสกเดิอนหกแรมสิบเบดค�ำวัน ๗...” พระบฏคืองานจิตรกรรมไทยประเภทหนึ่ง บฏ มาจากค�ำในภาษาบาลีว่า ปฏ (อ่านว่า ปะ-ตะ) แปล ว่าผ้าทอหรือผืนผ้า ส่วนมากเป็นผ้าแถบยาว วาดภาพ พระพุทธเจ้า นิยมแขวนไว้ในสถานที่จัดพิธีกรรมในพุทธ ศาสนา เช่น พระอุโบสถ วิหาร ศาลาการเปรียญ ใช้แทนท พระพุทธรูปเป็นที่เคารพบูชา การเตรียมผ้า เตรียมสี และเตรียมกาว ผ้าที น ่ ย ิ ม ใช้ท�ำพระบฏ คือผ้าฝ้ายสีขาว ทารองพื้นด้วยดินสอพอง ผสมกับกาวเม็ดมะขามหรือกาวหนังสัตว์ ทาเพียงบางๆ เพื่อให้ม้วนเก็บได้และสีจะไม่แตกหักหรือกะเทาะง่าย       สีฝุ่นที่ใช้เขียนเป็นสีที่ได้จากธรรมชาติ คือ ดิน แร่ หิน โลหะ น�ำไปบดหรือเผาไฟให้สุก ตากแห้งแล้วบด ให้ละเอียด มีบางชนิดที่ได้จากส่วนต่างๆ ของพืชและสัตว น�ำไปต้มหรือต�ำ คั้นเอาน�้ำมากรอง เกรอะให้แห้ง จากนั้น จึงน�ำไปบดเป็นผงละเอียด สีฝ น ่ ุ ที่ใช้ในสมัยโบราณมีส ด ี ำ � ส ขาว สีแดง และสีเหลือง ในสมัยอยุธยาตอนปลายมีสีเพิ่ม ขึ้นและมีสีสดมากขึ้น เช่น สีเหลืองสด สีเขียวสด สีแดง ชาด ฯลฯ เป็นสีที่สั่งเข้ามาจากเมืองจีน กาวที่ใช้ในการเขียนภาพ มีกาวเม็ดมะขามหรือ กาวหนังสัตว์ส�ำหรับผสมกับดินสอพองในชั้นรองพื้น และ กาวจากยางกระถินเทศ ยางมะขวิด ยางมะเดื่อ ที่ใช้ผสม กับสีฝ น ่ ุ ภาษาช่างโบราณเรียกน� ำ ้ กาวที่ใช้ผสมสีว า ่ “น� ำ ้ ยา” ขั้นตอนการเขียนภาพ เริ่มจากการก�ำหนดภาพ หรือเรื่อง ร่างภาพพอสังเขปลงบนกระดาษ น�ำไปขยาย ใหญ่ลงบนผืนผ้า หรือใช้ว ธ ิ ป ี รุภาพหรือลวดลายลงบนผืนผ้า จากนั้นจึงลงมือเขียนสี ปิดทองและตัดเส้นซึ่งเป็นขั้นตอน สุดท้าย เนื้ อ หาเรื่ อ งราวที่ เ ขี ย นลงบนภาพพระบฏ ได้แก่ ๑. พระพุทธเจ้ายืนยกพระหัตถ์ขวา บางครั ง ้ มีพระ อัครสาวกยืนประนมมือขนาบข้างซ้ายขวา หมายถึง พระ โมคคัลลานะและพระสารีบุตร ส่วนใหญ่แล้วมักเขียนเป็น ภาพพระพุทธเจ้ายืนภายในกรอบซุ้มประตู สมเด็จฯ เจ้า 50 คู่มือ “เยี่ยมยามเมืองจันทบูร” เมืองท่าอันมีพลวัตทางประวัติศาสตร์ต่อสยามประเทศ