Կենսաթոշակային սխեմաների տեսակները ¹
Կենսաթոշակային սխեման կամ կենսաթոշակային ծրագիրը ներդրٳմային կամ խնայողական սխեմայի տեսակ է, որի նպատակը կենսաթոշակային տարիքٳմ եկամտի ապահովٳմն է: Կենսաթոշակային սխեմաները ստեղծվٳմ են( սահմանվٳմ են) կառավարٳթյան, ընկերٳթյան, արհմիٳթյٳնների կամ այլ կազմակերպٳթյٳնների կողմից: Կենսաթոշակային սխեմաները կարող են առաջարկել հավելյալ կենսաթոշակներ( նպաստներ), ինչպես, օրինակ, հաշմանդամٳթյան, հիվանդٳթյան և կերակրողին ٳկորցնել դեպքٳմ վճարվող կենսաթոշակները:
Կենսաթոշակային սխեմային ² մասնակցٳթյٳնը կարող է պարտադրվել օրենքով, ընկերٳթյան կանոնադրٳթյամբ, կամ կարող է ներառված լինել հարկային հարաբերٳթյٳնների մեջ` որպես կենսաթոշակային տարիքٳմ կենսաթոշակ ٳվճարել եկամտի ապահովման աղբյٳր: Կենսաթոշակային սխեմայի տեսակից է կախված ապագա կենսաթոշակի չափը:
Ըստ ֆինանսավորման աղբյٳրների` տարբերٳմ ենք բաշխողական և կٳտակային կենսաթոշակային սխեմաներ
Բաշխողական համակարգը օգտագործٳմ է ներկայիս աշխատողների վճարٳմները ներկայիս կենսաթոշակառٳներին կենսաթոշակ ٳվճարել համար: Կٳտակային համակարգի դեպքٳմ, ընդհակառակը, ներկայիս աշխատողների գٳմարները կٳտակվٳմ են վերջիններիս անհատական կենսաթոշակային հաշիվներٳմ, ներդրվٳմ են, և կենսաթոշակային տարիքٳմ կٳտակված կապիտալից վճարվٳմ են կենսաթոշակներ: Կٳտակային սխեմային բնորոշ է ավելի բարձր եկամտի ապահովٳմը, քիչ խոցելի է ժողովրդագրական ցնցٳմներից` ի տարբերٳթյٳն բաշխողական համակարգի, սակայն ավելի խոցելի է ներդրٳմային ռիսկի նկատմամբ:
Ըստ կենսաթոշակային սխեմաների կառավարման մարմինների` տարբերٳմ ենք պետական և մասնավոր կենսաթոշակային սխեմաներ
Պետական կենսաթոշակային սխեմա. սոցիալական ապահովٳթյան կամ օրենքով սահմանված նմանատիպ այլ ծրագրեր, որոնց կառավարٳմն իրականցվٳմ է պետականորեն( կառավարٳթյٳն, տեղական ինքնակառավարման մարմին, ինչպես նաև այլ պետական մարմին, օրինակ` սոցիալական ապահովٳթյան ինստիտٳտ):
Պետական կենսաթոշակային սխեմաները հիմնականٳմ ֆինանսավորվٳմ են սերٳնդների համերաշխٳթյան սկզբٳնքով գործող կենսաթոշակային բաշխողական համակարգից: Կան երկրներ, որոնք այս սխեմաներից պետական կենսաթոշակային պարտավորٳթյٳնների ֆինանսավորٳմ են իրականացնٳմ ամբողջապես կամ մասնակիորեն, կամ արդեն փոխարինել են մասնավոր կենսաթոշակային սխեմաներով:
Մինչ 2014 թվականի հٳնվարի 1-ը ՀՀ-ٳմ գործٳմ էր միայն կենսաթոշակային բաշխողական համակարգը:
Մասնավոր կենսաթոշակային սխեմա. կենսաթոշակային սխեմա, որի կառավարٳմը չի իրականացվٳմ պետٳթյան կողմից: Մասնավոր կենսաթոշակային սխեմաները կարող են կառավարվել կամ անմիջապես գործատٳի կողմից որպես ծրագրի « հովանավոր », կամ մասնավոր կենսաթոշակային ֆոնդերի կառավարիչների, կամ էլ այլ ընկերٳթյٳնների կողմից( օրինակ` բանկերի): Մասնավոր կենսաթոշակային սխեմաները կա΄մ լրացնٳմ, կա΄մ փոխարինٳմ են պետական կենսաթոշակներին:
¹ Private Pensions, OECD CLASSIFICATION AND GLOSSARY, 2005: ² Կենսաթոշակային սխեման իրավաբանորեն կարող է հանդիսանալ աշխատանքային պայմանագրի պարտադիր մաս, որը կարող է սահմանված լինել այդ սխեմայի կանոններով կամ էլ պահանջվել օրենքով:
5