ЭХЭ НЮТАГ ХӨӨРХЭМНИ Книга эжи | Page 189

Хориин иимэ нэрэ абаһаар 1600 жэл үнгэрөө. Ази түбиин үргэн дайдаар
нилээдгүй зөөжэ ябаһан зон юм.
Хоришуул «Наян Наваа» гэжэ нэрэтэй үргэн нютаг олоһон байгаа. Наян Наваа
хадаа Хойто Түбэдэй Хүхэ нуурта дүтэшэг байдаг гэжэ урда үедэ хэлсэдэг байгаа.
Хори тэрэ нютагта 200-һаа дээшэ жэл Егоо гэжэ хадын эзэндэ мүргэжэ, тахижа
байдаг һэн. Бүүбэй Бэйлэ хаанай Бальжан хатанай домог ном сооһоо уншахые
хүсэнэб. Хори XVI зуун жэлэй тэн багаар Зүүн Монголдо ерэжэ һууһан байгаа.
1600 оной эхиндэ Байгал далай хүрэтэр ерээд, Ойхон олтирог дээгүүр һуурижаа.
Далайн баруун эрьедэ 40 тухай жэл һуугаад, тэндэһээ ябаха ушартай болоһон
юм.
Ородой засаг түрэ бага яһатаниие - «буса түрэлтэниие» буряадуудые дүүрэн
эрхэтэн гэжэ тоолодоггүй - ехэхэн хизаарлалга, хашалан доро байлгаһан юм.
17-дохи зуун жэлэй һүүлшын 25 жэл соо хори мүнөө ажаһуудаг нютагуудтаа
ерэһэн гээшэ. Эдэмнай анханаймнай нютагууд юм. Үни сагта (X зуун жэлдэ)
холын газар ябаһанаа бусаһан болонобди.
Хаанта засагай үедэ (Худан, Чисаана оруулаад) бүхы газар дайдада гансал
хоришуул һуугаа. Өөһэдынгөө захиргаатай байгаа, уездын, губерниин ород
ноёдтой хаби хүрсэлдэдэггүй һааб даа. Буряад хэлэн, бэшэг, соёл, үнгэрхэдөө,
Буддадын шажан мүргэл нилээд ехэ хизаарлалга, хашалан доро байһан юм.
Хүндэтэ уншагшад, буряад арад иигэжэ хэдэн зуун жэлдэ урда газарнуудаар
нүүжэ, хашалан зоболонгуудые дабажа, анханайнгаа нютагуудта бусажа ерэһэмди
гэжэ ойлгохо болонобди.
Мүнөө сагай байдалаар ургажа ябаһан залуу үетэниие харахада, амгалан сагта
гэел даа, һонор сэсэн залуушуул эрдэмдэ шуналтай, буряад арадайнгаа урда,
мүнөө сагай байдалаар һонирходог болонхой. Буряад арадай дундаһаа хэды олон
эрдэм бэлигтэй улад урган гарааб гэжэ мэдэхэ хүсэлэнтэй болонхой. Жэшээнь,
баримта болгон, манай Улаан Үдын 19-дэхи һургуулида 1994 онһоо эхилээд, 3
дахин «Минии