ажал ябуулагданаб гэжэ һурахада: « Ц-Д. Дондоковагай « Барбаадай » гэһэн номтой һая болообди. Хүмүүжүүлгымнай ажалда гол баримталха дэбтэрнай болохо байна. Энэ жэлһээ буряад хүтэлбэреэр хүмүүжүүлгын хүдэлмэри ябуулха болонобди. Тиихэлээрээ жаахан үхибүүдэй сээжэлдэхэ шүлэгхэнүүд, дуунууд ехэл хэрэгтэй болохо юм. Манай уран зохёолшод, хүгжэмшэд бишыхан үхибүүдтэ зорюулһан зохёолнуудые, дуу хүгжэм олоор бэшэг лэ гэхэ байнаб. Гадна радио, телевидени, хүүхэлдэйн театр, « Буряад үнэн » һонинмнай манаа анхаралдаа абаха ёһотой гэжэ һанагдана »,— гэжэ Дора Ананьевна— өөрөөшье олон хүүгэдэй эхэ— найдал түрэһэн маягтайгаар, дарууханаар энеэбхилэн хөөрэбэ.
Нээрээшье, « хүн болохо багаһаа, хүлэг болохо унаганһаа » гэжэ урданай үгэ худал болодоггүй гээшэ. Бишыхан үхибүүдэй ухаан бодолой болбосоролдо, хэлэнэй хүгжэлтэдэ, гоё һайханиие илган танижа һуралгада һайханаар, дура буляамаар хэгдэһэн элдэб нааданхайнууд тон шухала үүргэ дүүргэхэ ёһотой ха юм.
Минии һанахада, нааданхайнуудайл дуталдадаг дээрэһээ үхибүүдэй гэр бүлэ боложо, архиншадые һажаажа наадахыень харадаг гээшэбди.
Һанаад үзэел, бүри манай бага байхада( 40-өөд жэлэй саана юумэ хомор байха үе гэхээр), бишыхан шаажан хонид, гэдэргээ хитаран ургаһан алтан шара эбэртэй( мүнөөш нюдэндэм харагдахадал гэдэг) ямаан, хуса гэхэ мэтэ байгша бэлэй. Мүнөө хотын сэсэрлигтэ хүмүүжүүлэгдэдэг бишыхан үхибүүд эдэ амитад тухай дуулахашьегүй, харахашьегүй, хэндээ юундээ хэрэгтэй амитадшье байһыень мэдэхэшьегүй байжа болохо. Тэдэнэйнгээ нооһоор нэхэгдэһэн дулаахан хубсаһа үмдэнхэй, амтан хоол үдэр бүри эдидэгшье һаа, хаанаһаа мэдэхэб даа.
Харин һургуулида ороходонь, багшанар хэшээлдээ илангаяа зунай ажалай, табадахи четвертиин эхилхэ дүтэлхэдэ, һурагшадтаа дахин-дахин һануулдаг гээшэбди: хони хайшалхадаа, нэгэ хониндо адха нооһо үлөөбэлтнай, 100— 1000 хонинһоо хамтаржа хэды килограмм нооһон гээлтэ болохоб; үбһэ хуряалгада тэбэри үбһэн хабарай хашанха сагта хэды хурьгадай үдэрэйнь тэжээл боложо шадахаб гэхэ мэтэ жэшээгээр юрын ажалай үнэ сэнгые ойлгуулхые оролдохош.
... Баһа нааданхайнууд. Эхин ангиин һурагшад үдэһөө хойшо һургуулидаа дахин сугларжа, утадхаһан үдэрэй бүлэгүүд боложо, хэшээлдээ бэлдэхэ зуураа забһарлалгын үедэ баһал нааданхайнуудаараа наадаха ушартай болоно ха юм. Байдалнай мүнөөхил сэсэрлигэйхиһээ ондоо юумэнь үгы, бүри доро шахуу юм. Эхин ангинуудай һурагшадай хүмуүжүүлэгшэ Оросой Холбоото Уласай арадай гэгээрэлэй онсо В. О. Туденова суглаан бүхэндэ шахуу асуудал табидаг. Тиихэдэньшье урагшатай юумэн боложо үгэнэгүй хэбэртэй агша. Тиимэһээ зарим һурагшад үдэһөө хойшо дахин һургуулидаа балайш дуратайгаар ерэдэггүй.
165