БҚМУ Хабаршы №1-2019ж.
халықтың және өнеркәсіптің ауыл шаруашылық өнімдеріне, шикізатқа деген
сұранымы өсе берді, ал олардың өсу қарқыны жылдан – жылға төмендей берді.
Халықты азық түлікпен қамтамасыз ету өткір проблемаға айналды, шет елден
астық және басқа азық түлік тауарларын сатып алу көлемі жұмсалады. Кеңес
үкіметінің тарапынан жүргізілген мұндай өрескел саясат 1991жылы Қазақстанда
егемен ел болып нарық концепциясына өте бастағаннан соң ғана жөнделе
бастады. Бұған қоса аграрлық дағдарыстың шиеленісуіне өндіріс құралдары мен
ауыл шаруашылық өнімдеріне баға алшақтығының артуы, салааралық
байланыстардың бұзылуы, инвестиция көлемінің едәуір қысқаруы, ауыл
шаруашылығындағы территориялық және салалық ерекшеліктерді ескерілмеуі,
басқару жүйесінің бұзылуы сияқты макроэкономикалық саясат факторлары әсер
етті. Бұдан басқа, өндіріс нәтижесі әр түрлі биологиялық процесстер мен тұрақты
өзгермелі табиғат жағдайларымен, яғни тірі табиғатпен тығыз байланысты,
ешқандай нормалау мен сырттан реттеуге көнбейтін аграрлық еңбектің
спецификасы болды. Жер, еңбек және басқа да материалдық ресурстардың
молшылығына қарамастан, олардың деңгейі мен сапасы еліміздің азық-түлік
мәселесін шешуге мүмкіндік бермеді. Басқарудың әміршіл-әкімшіл әдістерінің
күшеюіне байланысты қалыптасқан келеңсіз
жағдайдан шығу ауылдағы
экономикалық қатынастарды түбірімен өзгерту жөніндегі шаралардың жүйесі
ретінде аграрлық реформа қажет болды.
Қорыта айтқанда, аграрлық саланың артта қалуының басты себептері, ол
әкімшіл-әміршіл жүйе кезінде жүргізілген реформалар қиратып-бүлдіруші
сипатта, орасан зор қаржы талап ететін мазмұнда іс-жүзіне асырылды; басқару
жүйесінде өндірісті ұйымдастырудың экономикадан тыс әкімшілік-
бюрократиялық тәсілі үстемдік етті.
Әдебиеттер:
1. Назарбаев Н.А. Ауыл шаруашылығының дамытудың жаңа кезені //
Егемен Қазақстан. – 2005. – 1 ақпан. – Б. 1-2.
2. Қозыбаев М. История и современность. – Алматы: Ғылым, 1991. – 254 с.
3. Толепбаев Б.А. Социалистические аграрные преобразование в Средний
Азии и Казахстане. – М.: Наука, 1984. – 269 с.
4. Маданов Х.М. Деятельность КПСС по осуществлению Ленинской
аграрной политики в Казахстане (1946-1975). – Алма-Ата: Наука, 1980. – 296 с.
5. Дахшлейгер Г.Ф., Нурпеисов К.Н. История крестьянвсва советского
Казахстана. – Алма-Ата, 1985. – 247 с.
6. Мұхатова О.Х. Қазақстандағы ХХ ғасырдың 20-90 жылдарындағы
аграрлық өзгерістер тарихнамасы. – Алматы: Ғылым, 1999. – 177 б.
7. Әліқүлов Қ.А. Қазақстан ауылдары мен селоларының 1946-1980
жылдардағы әлеуметтік жағдайы: тарихы мен сабақтары / Т.ғ.д... дисс
авторефераты. – Алматы, 2001. – 34 б.
8. Әбілхожын Ж., Қозыбаев М., Татимов М.Б. Казахстанская трагедия //
Вопросы истории. – 1989. – №7. – С. 10-15.
9. Омарбеков Т. Зобалаң. – Алматы: Санат, 1994. – 272 б.
10. Қазақстан Республикасының Заңы «Агроөнеркәсіптік кешенді және
ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы». –
http://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z050000066_ Пайдаланған уақыты: 15.01.2019 ж.
11. Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі: Агроөнеркәсіп
кешені. – Алматы, 2006. – 222 б.
12. Берденова К.А., Иманбердиева С.И. Аграрная политика
тоталитарного государства как фактор кризисного состояния сельского
хозяйства Казахстана. – Алматы: Ғылым, 1994. – 142 с.
288