της θρησκευτικής ελευθερίας υπό όλες τις εκδοχές και σε σχέση πάντοτε με όλο τον άλλο κατάλογο των συνταγματικών δικαιωμάτων …» 24.
Η νομική κατάσταση και θέση της Εκκλησίας της Ελλάδος καθορίζεται με τον Ν. 590 / 1977 « Περί του Καταστατικού Χάρτου της Εκκλησίας της Ελλάδος »( ΦΕΚ Α’ 146), όπως έχει τροποποιηθεί με τους νόμους 2740 / 1999, 2817 / 2000, 3432 / 2006, 4178 / 2013, 4235 / 2014, 4301 / 2014, 4386 / 2016 και τις υπ’ αριθ. 4432 / 2823 / 8-10-10( ΦΕΚ Α’ 244), από 23-6-2010( ΦΕΚ Α’ 156), υπ’ αριθ. 4562 / 2593 / 16-11-2010( ΦΕΚ Α΄ 200), 4736 / 2758 / 7-10-2011( ΦΕΚ Α΄ 234), από 8-3-2012( ΦΕΚ Α΄ 69) και από 8-5-2012( ΦΕΚ Α’ 120) Αποφάσεις της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος.
Για την ημιαυτόνομη Εκκλησία της Κρήτης ισχύει ο Ν. 4149 / 1961 « Περί καταστατικού Νόμου της εν Κρήτη Ορθοδόξου Εκκλησίας και άλλων τινών διατάξεων », όπως έχει τροποποιηθεί με τον A. N. 137 / 1967, τα Ν. Δ. 464 / 1970 και 77 / 1974 και τους νόμους 1894 / 1990, 2413 / 1996, 4301 / 2014 και 4310 / 2014.
Οι έξι Εκκλησιαστικές Επαρχίες της Δωδεκανήσου υπάγονται άμεσα στην κανονική, πνευματική και διοικητική δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Με τα άρθρα 21 και 22 του N. 4301 / 2014 θεσπίσθηκαν ειδικές ρυθμίσεις για την αντιμετώπιση διαφόρων οργανωτικών και διοικητικών ζητημάτων, κατ’ αντιστοιχία με σχετικές πρόσφατες τροποποιήσεις του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας της Ελλάδος.
Τέλος, ως προς το Άγιο Όρος ισχύει το αυτοδιοίκητο όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 105 του Συντάγματος: « 1. H χερσόνησος του ' Αθω, από τη Mεγάλη Bίγλα και πέρα, η οποία αποτελεί την περιοχή του Aγίου Όρους, είναι, σύμφωνα με το αρχαίο προνομιακό καθεστώς του, αυτοδιοίκητο τμήμα του Eλληνικού Kράτους, του οποίου η κυριαρχία πάνω σ ' αυτό παραμένει άθικτη. Aπό πνευματική άποψη το Άγιο Όρος διατελεί υπό την άμεση δικαιοδοσία του Oικουμενικού Πατριαρχείου. Όλοι όσοι μονάζουν σ ' αυτό αποκτούν την ελληνική ιθαγένεια μόλις προσληφθούν ως δόκιμοι ή μοναχοί, χωρίς άλλη διατύπωση. 2. Tο ' Αγιο Όρος διοικείται, σύμφωνα με το καθεστώς του, από τις είκοσι Iερές Mονές του, μεταξύ των οποίων είναι κατανεμημένη ολόκληρη η χερσόνησος του ' Αθω, το έδαφος της οποίας είναι αναπαλλοτρίωτο. H διοίκησή του ασκείται από αντιπροσώπους των Iερών Mονών, οι οποίοι αποτελούν την Iερή Kοινότητα. Δεν επιτρέπεται καμία απολύτως μεταβολή στο διοικητικό σύστημα ή στον αριθμό των Mονών του Aγίου Όρους, ούτε στην ιεραρχική τάξη και τη θέση τους προς τα υποτελή τους εξαρτήματα. Aπαγορεύεται να εγκαταβιώνουν στο ' Αγιο Όρος ετερόδοξοι ή σχισματικοί. 3. O λεπτομερής καθορισμός των αγιορειτικών καθεστώτων και του τρόπου της λειτουργίας τους γίνεται από τον Kαταστατικό Xάρτη του Aγίου Όρους, τον οποίο, με σύμπραξη του αντιπροσώπου του Kράτους, συντάσσουν και ψηφίζουν οι είκοσι Iερές Mονές και τον επικυρώνουν το Oικουμενικό Πατριαρχείο και η Bουλή των Eλλήνων. 4. H ακριβής τήρηση των αγιορειτικών καθεστώτων τελεί ως προς το πνευματικό μέρος υπό την ανώτατη εποπτεία του Οικουμενικού Πατριαρχείου και ως προς το διοικητικό μέρος υπό την εποπτεία του Κράτους, στο οποίο ανήκει αποκλειστικά και η διαφύλαξη της δημόσιας τάξης και ασφάλειας. 5. Oι πιο πάνω εξουσίες του Kράτους ασκούνται από διοικητή, του οποίου τα δικαιώματα και καθήκοντα καθορίζονται με νόμο. Mε νόμο επίσης καθορίζονται η δικαστική εξουσία που ασκούν οι μοναστηριακές αρχές και η Iερή Kοινότητα, καθώς και τα τελωνειακά και φορολογικά πλεονεκτήματα του Aγίου Όρους ».
Ειδικότερα, για το Άγιο Όρος έχει εφαρμογή το Ν. Δ. 10 / 16-9-26: « Περί κυρώσεως του Καταστατικού Χάρτου του Αγίου Όρους »( ΦΕΚ Α’ 309), όπως ισχύει.
24 Βλ. Ευ. Βενιζέλου, " Οι Σχέσεις Κράτους και Εκκλησίας ως σχέσεις συνταγματικά ρυθμισμένες ", σελ. 146, εκδόσεις Παρατηρητής, εκδ. γ ', Θεσσαλονίκη 2000.
23