31
κάποιους που παραβίαζαν αυτή την « ουδετερότητα ».
Χαρακτηριστική ως προς το παραπάνω είναι η μαρτυρία του αιδεσιμότατου Ralph Harlow, διευθυντού του αμερικανικού κολλεγίου στη Σμύρνη, ο οποίος αναφέρεται στις τρομερές πιέσεις που δέχτηκε ο ίδιος προκειμένου να μη μιλήσει για όσα έζησε και είδε, ενώ στο τέλος του ζητήθηκε να παραιτηθεί και από την διεύθυνση του κολλεγίου, μιας που η στάση του « θα έβλαπτε το ίδρυμα »( προξενώντας την τουρκική αντίδραση). Αλλά «… η δικαιοσύνη είναι για μένα μεγαλύτερη από οικοδομές και ιδρύματα », κατέληγε ο ίδιος.
Για να καταλάβουμε ακόμα καλύτερα το φιλοτουρκικό κλίμα που επικρατούσε σε ορισμένους συμπατριώτες του, ιδίως σε αμερικανικούς κύκλους που βρίσκονταν στην Κ / πολη και « απελάμβαναν τις τουρκικές περιποιήσεις », ο Χόρτον περιγράφει μια προσωπική του εμπειρία: << Κάποτε καθόμουν στην αίθουσα αξιωματικών ενός εκ των αντιτορπιλλικών μας που ήταν αγκυροβολημένο στον λιμένα της Σμύρνης. Σε μια στιγμή που η σφαγή είχε αρχίσει να παίρνει επικίνδυνες διαστάσεις, ένας ανταποκριτής εφημερίδος που ήταν επιβάτης του ίδιου πολεμικού, μπήκε στην αίθουσα, άνοιξε τη γραφομηχανή του και άρχισε να γράφει( για τις σφαγές που υφίσταντο οι Έλληνες). Όταν είχε τελειώσει μισή σελίδα περίπου, τη διάβασε με προσοχή, την έβγαλε απ’ τη μηχανή και είπε: « Δεν μπορώ να στείλω αυτήν την κουταμάρα. Θα μου κάνει κακό στην Κων / πολη. Πρέπει να ασχοληθώ με Ελληνικές‘ ωμότητες’»>>!...
31
� Επίλογος
Αυτά – και πολλά άλλα – συνέβησαν στη μαρτυρική πόλη της Σμύρνης. Η τελευταία πράξη της μικρασιατικής τραγωδίας επισήμως έληξε με την Συνθήκη της Λωζάνης( 24 Ιουλίου 1923) και την περιβόητη « ανταλλαγή των πληθυσμών », η οποία ξεσπίτωσε 1.650.000 Έλληνες και 570.000 Τούρκους, επισφραγίζοντας τον ξεριζωμό του Ελληνισμού από τη γη της Ιωνίας. Ξεκίνησε, έτσι, το βάσανο της προσφυγιάς για ένα από τα δυναμικότερα τμήματα της Ρωμιοσύνης, το οποίο προόδευσε και πρόκοψε μέσα στις ερχόμενες δεκαετίες, αλλά πάντα στην καρδιά του έφερε τα τραύματα της μικρασιατικής τραγωδίας, τραύματα όμως που δεν συνοδεύτηκαν ποτέ από μίσος, όπως ίσως κάποιος να περίμενε, γεγονός που το ξέρουν καλά όσοι έτυχε να μιλήσουν με Μικρασιάτες γι’ αυτό το θέμα. Το μόνο‘ κακό’ που μπορούσες να ακούσεις από τα χείλη τους, ήταν απλώς μια διαπίστωση, αλλά συνάμα και μια προειδοποίηση για τις μέλλουσες γενεές Ελλήνων: « Παιδάκι μου, οι Τούρκοι δεν έχουν μπέσα »…
Περάσανε ήδη 90 χρόνια από τα γεγονότα στην Μικρά Ασία, που σημάδεψαν τον σύγχρονο Ελληνισμό όσο ίσως τίποτε άλλο. Πλέον η γενιά εκείνη που τα έζησε έχει ήδη σβήσει και έχει περάσει στη μεγάλη « παρέα » των παρελθουσών γενεών, και μόνο κάποιοι υπερήλικες, που τότε ήταν μωρά ή πολύ μικρά παιδιά, ζουν ακόμα για να μας θυμίζουν ότι αυτά τα γεγονότα, όσο και αν μας φαίνονται σε εμάς τους νέους πολύ παλιά, σχεδόν μυθικά, τελικά ΚΑΙ όντως υπήρξαν ΚΑΙ δεν είναι και τόσο παλιά όσο αισθανόμαστε, αλλά το κυριώτερο, αν δεν διδαχτούμε από αυτά, κινδυνεύουμε να τα ζήσουμε και εμείς, υπό άλλη μορφή και σίγουρα υπό άλλες συνθήκες, μα εξίσου φρικτά! Διότι όπως λένε, όποιος δεν διδάσκεται από την Ιστορία του, είναι καταδικασμένος να την ξαναζήσει!... �
Βιβλιογραφία: George Horton, Η Κατάρα της Ασίας [ ή, η Μάστιγα της Ασίας ]( τίτλος πρωτοτύπου: The blight of Asia), μτφ. Γεωργίου Λ. Τσελίκα, τυπογρ. Ατλαντίς – Μ. Πεχλιβανίδης & Σια Α. Ε., Αθηναι 1980( Εκδ. αμερικανικού πρωτοτύπου: 1926). Καψή Π. Γιάννη, Χαμένες Πατρίδες, εκδ. Νέα Σύνορα-Α. Α. Λιβάνη, Αθήνα 1989. Πρωταίου Στάθη, Η Μικρασιατική Καταστροφή, τ. Α΄ & Β΄, Αθήνα 1963. Δ. Αμπελά, Ανεξάρτητος Μεραρχία-Η κάθοδος των Νεωτέρων Μυρίων, εκδ. Κων / νου Τουρίκη, β΄ έκδ. βελτιωμένη και επηυξημένη, Αθήνα 1997( επανατύπωση του 1957 – Πρώτη έκδοση 1937). Πρόσθετη-σχετιζόμενη και προτεινόμενη βιβλιογραφία: Βασιλικής Ράλλη, Πατρίδα Αξέχαστη: Μικρά Ασία, εκδ. Ακρίτας, β΄ έκδοση, Αθήνα 2000,( α΄ έκδ. 1995). [ Για την καταστροφή στο Μοσχονήσι της Μικράς Ασίας ]. Φιλιώς Χαϊδεμένου( Γιαγιάς Φιλιώς της Μικρασσιάτισσας), Τρεις αιώνες, μια ζωή, εκδ. Α. Λιβάνη, Αθήνα 2005. [ Για την καταστροφή στα Βουρλά της Μικράς Ασίας ]. Ηλία Βενέζη, Το νούμερο 31328, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2006. [ Για τα περιβόητα « Τάγματα Εργασίας » στα οποία πέθαναν πάρα πολλοί Έλληνες ]. Σημ. 1: Επειδή τα παλαιότερα τεύχη του ΕΣΥ, στα οποία σας παραπέμπουμε τόσο σε τούτο όσο και στα προηγούμενα μέρη, είναι ιδιαιτέρως δυσεύρετα στην κανονική τους μορφή, μπορείτε εύκολα να τα βρείτε και ηλεκτρονικώς, στην διεύθυνση http:// en. calameo. com / accounts / 108196. Σημ. 2: Λόγω κάποιων τεχνικών ζητημάτων, η στήλη μας δεν δημοσιεύθηκε στο τεύχος 74 του ΕΣΥ( δηλ. το προ-προηγούμενο). Συνεπώς, το Α΄ μέρος του παρόντος άρθρου θα το βρείτε στο τ. 73( σελ. 24-27) και το Β΄ στο τ. 75( σελ. 28- 31).