29 εποχή που βρισκόταν στην Μακεδονία. Θα μπορούσε λοιπόν να πάει και αυτός στην Αθήνα και να ζήσει ήρεμα και δοξασμένα. Όμως εκείνον, το μόνο που τον έννοιαζε ήταν να σώσει το λαό της Σμύρνης, το λαό του. Αφού πρώτα έκανε ότι ήταν δυνατόν, στο τέλος κλείστηκε στον μητροπολιτικό ναό της Αγίας Φωτεινής, μαζί με όσους πιστούς είχαν καταφύγει εκεί, προσπαθώντας να πει λόγια παρηγορίας στους παρευρισκομένους.
29 εποχή που βρισκόταν στην Μακεδονία. Θα μπορούσε λοιπόν να πάει και αυτός στην Αθήνα και να ζήσει ήρεμα και δοξασμένα. Όμως εκείνον, το μόνο που τον έννοιαζε ήταν να σώσει το λαό της Σμύρνης, το λαό του. Αφού πρώτα έκανε ότι ήταν δυνατόν, στο τέλος κλείστηκε στον μητροπολιτικό ναό της Αγίας Φωτεινής, μαζί με όσους πιστούς είχαν καταφύγει εκεί, προσπαθώντας να πει λόγια παρηγορίας στους παρευρισκομένους.
Εκεί τον συνέλαβαν οι Τούρκοι και, αφού σαν άλλος Χριστός προς τον Πέτρο εμπόδισε τους υπάρχοντες Έλληνες άνδρες να βιαιοπραγήσουν για να τον προστατεύσουν, παραδόθηκε στο Γολγοθά του. Το φρικτό μαρτύριο που επακολούθησε, και μόνο να το διαβάζει κανείς συγκλονίζεται. Πόσο μάλλον όσοι Έλληνες και Ευρωπαίοι παρέστησαν αυτόπτες μάρτυρες σε αυτό. [ Αναλυτικά, λεπτομέρειες για τον άκρως μαρτυρικό του θάνατο μπορείτε να διαβάσετε στο τ. 59 του ΕΣΥ, σελ. 17-20 ].
Εκτός από τον Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσόστομο, αγρίως βασανίστηκαν και θανατώθηκαν άλλοι 342 κληρικοί της Μητροπόλεως Σμύρνης και των περιχώρων.
Ενδεικτικώς:-Ιερεύς Μελέτιος · τον σταύρωσαν στον κορμό ενός πεύκου!-Ιερεύς Ιάκωβος Αρχαντζάκης · τον παλούκωσαν!-Ιεροδιάκονος Γρηγόριος · τον έκαψαν ζωντανό!- Μητροπολίτης Κυδωνιών Γρηγόριος · τον έθαψαν ζωντανό και μαζί του ένα πλήθος κληρικών και λαϊκών της περιοχής του.- Μητροπολίτης Μοσχονησίων Αμβρόσιος · του πετάλωσαν τα πόδια και τον κατατεμάχισαν. Μαζί του 11 ιερείς και 2 αγνώστων στοιχείων μοναχούς τους έσφαξαν αγρίως.- Επίσκοπος Ζήλων Ευθύμιος · πέθανε στη φυλακή μετά από βασανιστήρια.- Μητροπολίτης Ικονίου Προκόπιος · κακοποιήθηκε λίγο πριν το 1922.
� Εγκλήματα κατά της ανθρωπότητος …
Μαζί μ’ αυτούς τους περήφανους ρασοφόρους, χιλιάδες άλλοι Έλληνες και Ελληνίδες θανατώθηκαν με αγριότητα σε διάφορα σημεία της Μικρασιατικής Γης, σφραγίζοντας με τον πιο οδυνηρό τρόπο το τέλος της παρουσίας του Ελληνισμού σε αυτά τα από τα πανάρχαια χρόνια ελληνικά εδάφη.
Οι Τούρκοι ήθελαν να εξαφανίσουν κάθε ελληνικό στοιχείο, και προσπάθησαν να το πετύχουν με τις πιο φρικιαστικές μεθόδους, κάνοντας τον όρο « έγκλημα κατά της ανθρωπότητος » να λαμβάνει άλλο περιεχόμενο, κατηγορία που όπως είδαμε και στο προηγούμενο τεύχος, δεν στοιχειοθετείται μόνο από τα αμέτρητα καταγεγραμμένα βιώματα των θυμάτων, αλλά και από τις αντικειμενικές μαρτυρίες των δυτικών παρατηρητών, που μας παραδίδουν αναφορές για μαζικές πυρπολήσεις κτηρίων και ανθρώπων, βιασμούς, σφαγές, εκτελέσεις, βασανιστήρια κ. π. α.
Αμερικανοί μάρτυρες διηγούνται ιστορίες για πυρπολήσεις αρρώστων μέσα σε νοσοκομεία και παιδιών μέσα σε σχολεία. Σύμφωνα δε με τον ανταποκριτή των Τάιμς του Λονδίνου, πολλοί Χριστιανοί κάηκαν μέσα στις εκκλησίες τους, όταν αφού κατέφευγαν σε αυτές, οι Τούρκοι τούς έβαζαν επί τούτου φωτιά.
Ένας πασίγνωστος παράγων της Y. M. C. A.( αμερικανική Χ. Α. Ν. – Χριστιανική Αδελφότης Νέων) πληροφόρησε τον Χόρτον ότι είδε γυναίκες τρυπημένες με λόγχες από Τούρκους και πτώματα παιδιών που είχαν επίσης τρυπηθεί με λόγχες. Το αυτοκίνητό του, που τριγύριζε μέσα στην πόλη για περιπτώσεις αναγκών φιλανθρωπίας, δυσκολευόταν να προχωρήσει από το πλήθος των πτωμάτων.
Η γνωστή εκείνα τα χρόνια αμερικανίδα ιατρός M. C. Elliott, που επί πολλά χρόνια είχε υπηρετήσει σε νοσοκομεία της Εγγύς Ανατολής, κατέθεσε τις εμπειρίες της, σύμφωνα με τις οποίες περιέθαλψε εκατοντάδες βιασμένες από Τούρκους χριστιανές κοπέλλες και άκουσε για αμέτρητες άλλες τέτοιες περιπτώσεις, αλλά δεν είδε ούτε μία Τουρκάλα σε αντίστοιχη κατάσταση.
Ένα δε από τα πιο αισχρά χαρακτηριστικά της τραγωδίας της Σμύρνης ήταν η απαγωγή των ανδρών ηλικίας 18 έως 45 ετών. Αυτοί ήταν ντόπιοι άμαχοι οικογενειάρχες, γεωργοί, έμποροι κ. α., που σε τελική ανάλυση δεν είχαν καν σχέση με την αποβίβαση του Ελληνικού Στρατού στην Μ. Ασία. Μια ακόμα αμερικανίδα μάρτυς των γεγονότων, η Δρ. Lovejoy, διηγείται πώς την ώρα του αποχωρισμού παιδιά αγκάλιαζαν με τα χέρια τους τις κνήμες των πατεράδων τους ξεφωνίζοντας δυστυχισμένα, και γυναίκες σφίγγονταν πάνω στους άνδρες τους, σ’ ένα τελευταίο αγκάλιασμα απελπισίας.