τρο σε ύψος, αν και συνήθως είναι πιο χαμηλός και συμπαγής. Τα φύλλα του είναι λεία και παχιά, ενώ τα άνθη του εμφανίζονται σε ολιγανθείς δέσμες από τον Μάρτιο έως και τον Μάιο αν και περιστασιακά μπορεί να ανθίσει από τον Ιανουάριο. Θα το συναντήσουμε συνήθως σε σχισμές βράχων αλλά και σε βραχώδεις πλαγιές με αείφυλλους σκληρόφυλλους θάμνους και φρύγανα, από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 900 μέτρα, αν και σπανιότερα μπορεί να βρεθεί έως και τα 1900 μέτρα. Εξαπλώνεται στην Κρήτη, τα νησιά του ΝΑ Αιγαίου( Αστυπάλαια, Κάσο, Κάρπαθο, Σαρία, Ρόδο, Σύμη, Χάλκη) και στη χερσόνησο της Μαρμαρίδας στα ΝΔ παράλια της Μικράς Ασίας.( Γ. Μπαζός)
Απρίλιος 2018 Ophrys helenae Renz. Η Οφρύς της Ελένης( Ophrys helenae Renz) είναι το μοναδικό είδος του γένους Ophrys που εμφανίζεται χωρίς θυρεό, ενώ είναι εύκολα αναγνωρίσιμη από το βελούδινο πορφυρό- κερασί χείλος της, το οποίο συχνά εμφανίζει ένα κιτρινωπό περιθώριο. Παρόλο που το χρώμα και η ομορφιά της συγχέουν το όνομά της με την Ωραία Ελένη της αρχαιότητας, αυτό οφείλεται στη Helen Renz, μητέρα του Jany Renz, ο οποίος τη βρήκε και την περιέγραψε πρώτη φορά από την Κέρκυρα, το 1928. Είναι ενδημικό της Βαλκανικής χερσονήσου, με κέντρο εξάπλωσής της τη Βορειοδυτική Ελλάδα. Η εξάπλωσή της φαίνεται πως είναι ενεργή, με τα όριά της να επεκτείνονται προς τα ανατολικά και νότια. Ανθοφορεί τους μήνες Απρίλιο και Μάιο και απαντάται σε φωτεινές ή ημισκιερές θέσεις, σε θαμνώνες ή ανοίγματα δασών.( Μ. Χαριτωνίδου)
Ophrys helenae( Μ. Χαριτωνίδου)
( στην Τυρρηνική Θάλασσα κι απέναντι από την Σαρδηνία) ήταν μία ναυτική και εμπορική πόλη- κράτος. Από τη Γένοβα ξεκίνησε ο Χριστόφορος Κολόμβος για να ανακαλύψει την Αμερική.
Η γενοβέζικη « Μαόνα »
Αρχικά οι Γενουάτες εγκαταστάθηκαν στην Χίο με άδεια του βυζαντινού αυτοκράτορα, το 1261, προσφέροντας την συμμαχία τους στο Βυζάντιο. Το 1304 ανέλαβαν την προστασία του νησιού. Το 1346 κατέλαβαν το Κάστρο( Χώρα) της Χίου και κυριάρχησαν στο νησί, δημιουργώντας μία ημιανεξάρτητη από την μητρόπολη Γένοβα εταιρεία εκμεταλλεύσεως, την « Μαόνα », με απλή αναγνώριση των δικαιωμάτων του βυζαντινού αυτοκράτορα.
Η οικονομία της Χίου, υπό την κυριαρχία των Γενοβέζων και μέσω της « Μαόνα », βασίστηκε στο διεθνές εμπόριο. Τότε οργανώθηκε σε εντατική βάση η καλλιέργεια της μαστίχας και πήραν την μορφή που βλέπουμε σήμερα τα μεσαιωνικά μαστιχοχώρια ή αναδιοργανώθηκαν παλαιότεροι οικισμοί στη νότια Χίο, που αποτελεί τη ζώνη της μαστίχας. Ήδη από την ρωμαϊκή εποχή είχε διαμορφωθεί η ζώνη της μαστίχας και όπως γράφει ο Πλίνιος μόνο στο νότιο τμήμα του νησιού, που απέχει 8 ώρες από την πόλη της Χίου, καλλιεργείται το μαστιχόδεντρο.
Τα μαστιχοχώρια είναι 24. Τα πιο γνωστά είναι το Πυργί και τα Μεστά, που διατηρούνται αρκετά καλά και ουσιαστικά αποτελούν καστροπολιτείες. Οι εξωτερικοί τοίχοι των σπιτιών συγκροτούν ένα γερό τείχος. Η δόμηση είναι πολύ πυκνή. Όλα τα σπίτια επικοινωνούν μεταξύ τους με καμάρες, κρυφές σκάλες και από τις ταράτσες. Ένα μεγάλο μέρος της οικογενειακής και κοινωνικής ζωής γινόταν στα δώματα και τις ταράτσες, λόγω της στενότητας των δρόμων και του χώρου, ακόμη και μέσα στα σπίτια. Στο κέντρο του χωριού δέσποζε ο μεγάλος αμυντικός πύργος, έσχατο σημείο άμυνας.
Οι Γενουάτες δεν πήγαν σαν κατακτητές στην Χίο. Ενδιαφέρθηκαν για το εμπόριο και για το κέρδος, γι’ αυτό και καθιέρωσαν αυστηρότατες διατάξεις για την συγκέντρωση της μαστίχας και την προστασία του μονοπωλίου της εταιρίας τους « Μαόνα ». Δεν ενδιαφέρθηκαν για την ιδιοκτησία της γης και φαίνεται ότι μεγάλες γαιοκτησίες παρέμειναν σε αρχοντικές βυζαντινές οικογένειες. Επίσης, δεν κουβάλησαν ομάδες εποίκων ούτε επιδόθηκαν σε προσηλυτισμό στον καθολικισμό, όπως έκαναν οι σταυροφόροι και οι Φράγκοι σε άλλα νησιά. Έτσι, ο πληθυσμός της Χίου παρέμεινε αμιγής και ορθόδοξος.
Ο Κολόμβος και τα μαστιχοχώρια
Η μαστίχα, που για αιώνες την εμπορεύονταν αποκλειστικά οι Γενοβέζοι, συνδέεται κατά κάποιο τρόπο και με τον Χριστόφορο Κολόμβο. Το ταξίδι του Κολόμβου στο Αιγαίο και την Χίο πραγματοποιήθηκε το 1474 ή 1475. Το σίγουρο είναι ότι ξεκίνησε από την Ιταλία στις 7 Αυγούστου σε μια από τις δύο αυτές χρονιές. Ο Τσέσαρε Τζιαρντίνι( Cesare Giartini) υποστηρίζει ότι ο Κολόμβος ταξίδεψε στη Χίο με το πλοίο « Ροξάνα », εξοπλισμένο με 18 κανόνια, κι ότι εκπροσωπούσε μία από τις μεγάλες εμποροναυτικές επιχειρήσεις της Γένοβας(« Χριστόφορος Κολόμβος », Μιλάνο 1966).
Ο ίδιος ο Κολόμβος αναφέρει τη Χίο στο ημερολόγιο του ταξιδιού του για την Αμερική αλλά δεν προσδιορίζει τον χρόνο. Στις 12 Νοεμβρίου 1492 βρήκε στην Κούβα έναν θάμνο που του θύμισε τα χιώτικα μαστιχόδεντρα και γράφει στο ημερολόγιο του ότι « ο θάμνος αυτός είναι μεγαλύτερος από κείνον που είδα στη Χίο ». Λίγες μέρες αργότερα πληροφορεί τους βασιλείς της Πορτογαλίας ότι η μαστίχα που βρήκε στη Κούβα « ευδοκιμεί μόνο στη Χίο ». Σημειώνει ότι η συγκομιδή της μαστίχας στη Χίο γίνεται το Μάιο και το εισόδημα φθάνει τα 50.000 δουκάτα.
Πώς παράγεται η μαστίχα
Το μαστιχόδενδρο χλωριδικά είναι απλός σχίνος( Pistacia lentiscus), δηλαδή ένας αειθαλής θάμνος πολύ διαδεδομένος στην Ελλάδα και τις ξηρές περιοχές της Μεσογείου. Όλα τα όργανα του σχίνου( βλαστοί, φύλλα,
8