δειγμάτων από το ίδιο δένδρο, ύστερα από ομάδα δένδρων σε κοντινή μεταξύ τους απόσταση και τέλος, από μία ευρύτερη περιοχή, προκειμένου να εξαλειφθούν οι μεμονωμένες τάσεις και να προσδιοριστούν τα γεωγραφικά όρια ενός συγκεκριμένου ρυθμού αύξησης. Ακολούθως, η προκύπτουσα δακτυλιοχρονοσειρά υπολογίζεται κατά μέσον όρο σε μία μέση αλληλουχία που αντιπροσωπεύει μία συγκεκριμένη περιοχή. Τέτοιες μέσες δακτυλιοχρονοσειρές έχουν προσδιορισθεί για την Κεντρική Ευρώπη, τη Βόρειο Αμερική και την Κεντρική Ασία, ενώ για την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδας δεν είναι προς το παρόν διαθέσιμες.
Στο πλαίσιο του Balkan-Aegean Dendrochronology Project αναμένεται να αναπτυχθεί μία ανεξάρτητη, αντικειμενική χρονοσειρά τουλάχιστον 7.000 ετών, μέσω της απόλυτης χρονολόγησης των δακτυλίων των δένδρων. Για την ανάπτυξη της χρονοσειράς αυτής απαιτείται η συλλογή δειγμάτων ξύλου διαφορετικής ηλικίας και διαφορετικών περιόδων. Για το σκοπό αυτό γίνεται συλλογή δειγμάτων από δένδρα μεγάλης ηλικίας, καθώς και ξύλινου υλικού από ιστορικά κτήρια( εκκλησίες, τεμένη, άλλες ξύλινες κατασκευές) κι αρχαιολογικές ανασκαφές, σε συνεργασία με τις αρμόδιες Υπηρεσίες του Υπουργείου Πολισμού & Αθλητισμού. Στα δείγματα αυτά γίνεται μέτρηση του πλάτους των ετήσιων δακτυλίων και χρονολόγησή τους, με την τεχνική της διασταυρούμενης χρονολόγησης( cross-dating). Ειδικά για τα δείγματα που προέρχονται από ιστορικά κτήρια και ανασκαφές, γίνεται αρχικά προσδιορισμός του είδους, μέσω παρατήρησης της δομής του ξύλου στο μικροσκόπιο με την εφαρμογή εγκάρσιων, κατ’ ακτίνα και κατ΄ εφαπτομένη τομών.
Η απολύτως χρονολογημένη χρονοσειρά θα χρησιμοποιηθεί για την εκ νέου ερμηνεία των ιστορικών χρονολογιών και θα αποτελέσει τη βάση για τη μελέτη της φυσικής και πολιτιστικής ιστορίας της περιοχής των Βαλκανίων, του Αιγαίου και των γειτονικών περιοχών. Η περιοχή μελέτης αποτελεί μία εξαιρετική περίπτωση για τη διερεύνηση της μακρόχρονης αλληλεπίδρασης του κλίματος και της ανθρώπινης ιστορίας. Επιπλέον, στο πλαίσιο του προγράμματος αναμένεται να χρονολογηθούν με ετήσια ακρίβεια γεγονότα κλειδιά στην εξέλιξη του Δυτικού πολιτισμού, όπως ακραίες κλιματικές συνθήκες( παρατεταμένα φαινόμενα ξηρασίας κλπ) ή καταστροφικές ηφαιστειακές εκρήξεις, με σημαντικότερη την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης.
Το πρόγραμμα χρηματοδοτείται από το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών της Πολωνίας και υλοποιείται από το Dendrochronological Laboratory of Nicolaus Copernicus University( Toruń, Poland) με το Laboratory of Tree-Ring Research, σε συνεργασία με το University of Arizona( Tucson, USA), με επιστημονικό υπεύθυνο τον Καθηγητή Tomasz Ważny. Στην ερευνητική ομάδα συμμετέχουν Πανεπιστήμια της Ανατολικής Μεσογείου και των Βαλκανίων.
Από την Ελλάδα, συμμετέχει ο Τομέας Οικολογίας & Ταξινομικής του Τμήματος Βιολογίας του Πανεπιστήμιου Αθηνών( Δρ. Μαργαρίτα Αριανούτσου, Καθηγήτρια). Υπεύθυνη επικοινωνίας για τις έρευνες στην Ελλάδα είναι η Δρ. Αναστασία Χριστοπούλου, Βιολόγος( PhD), μεταδιδάκτορας του Nicolaus Copernicus University και του Τμήματος Βιολογίας του ΕΚΠΑ.
Δρ. Αναστασία Χριστοπούλου Nicolaus Copernicus University,
Τμήμα Βιολογίας, ΕΚΠΑ
Μέτρηση δακτυλίων σε καμένο δείγμα( charcoal) βελανιδιάς( Quercus sp.).
Μέτρηση ετήσιων δακτυλίων οξιάς( Fagus sylvatica)- εικόνα στο στερεοσκόπιο.
Εγκάρσια τομή σε δείγμα κυπαρισσιού( Cupressus sempervirens) από ιστορικό κτήριο στην Κρήτη. Η επιφάνεια έχει λειανθεί και οι δακτύλιοι είναι εμφανείς για παρατήρηση και μέτρηση με χρήση τράπεζας μετρήσεων και στερεοσκοπίου.
Βασική αρχή της διασταυρούμενης χρονολόγησης( cross-dating).
Μέλη της επιστημονικής ομάδας του BAD Project στην πρώτη συνάντηση εργασίας του ερευνητικού προγράμματος. Ιούνιος 2018, Toruń( Poland).
15