The Balkan-Aegean Dendrochronology Project: Tree-Ring Research for the Study of SE-European and East Mediterranean Civilizations
κό χειρισμό, ψηφιακή αναπαραγωγή και μέγιστη προστασία, ώστε να διασφαλίζεται η μακροχρόνια διατήρησή τους.
Η σημερινή σημασία του ΑΤΗU είναι πολύπλευρη και σημαντική. Περιλαμβάνει μία εντυπωσιακή συλλογή φυτικών δειγμάτων για τα ελληνικά δεδομένα, τόσο από την Ελλάδα όσο και από χώρες του εξωτερικού, άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανάδειξη της δραστηριότητας του Τμήματος Βιολογίας αλλά και του αρχαιότερου Πανεπιστημίου της Ελλάδας. Η επιστημονική αξία των δειγμάτων είναι ταυτόχρονα βοτανική και ιστορική. Το εύρος των διατηρούμενων συλλογών, διευθετημένων στον χώρο και τον χρόνο, καθιστούν το ATHU μοναδικό στην Ελλάδα καθώς προσφέρεται η δυνατότητα μελέ-
Εικόνα 4: Συλλογή της Centaurea tuntasia στην περιοχή του Μαραθώνα τον Ιούλιο του 1911, από τον Βασίλειο Τούντα. Το ενδημικό αυτό είδος δεν έχει ξαναβρεθεί στην Αττική ή σε άλλη περιοχή της Ελλάδας για περισσότερο από έναν αιώνα. της της βοτανικής ποικιλότητας εντός μίας περιόδου σχεδόν δύο αιώνων. Μέσω των συλλογών είναι δυνατή η ανίχνευση μεταβολών σε πληθυσμούς και ενδιαιτήματα πολλών σπάνιων, απειλούμενων και ενδημικών φυτικών ειδών, συνεισφέροντας στη διαπίστωση της σύγχρονης κατάστασης διατήρησής τους( Εικόνα 4). Το ΑΤHU υποστηρίζει τρέχοντα ερευνητικά προγράμματα( π. χ. Τhe Flora of Greece project) και επικουρεί έλληνες και αλλοδαπούς ερευνητές σε ποικίλα επιστημονικά πεδία. Αποτελεί παρακαταθήκη γενετικού υλικού αυτοφυών φυτικών ειδών όλης της Ελλάδας επιτρέποντας σύγχρονες προσεγγίσεις στην έρευνα βοτανικών και οικολογικών ζητημάτων. Τέλος, διαθέτει τη δυνατότητα πολυδιάστατης εκπαίδευσης, τόσο στους φοιτητές του Τμήματος Βιολογίας όσο και σε ομάδες επισκεπτών που θα χρησιμοποιήσουν τον χώρο του και τα δεδομένα των συλλογών του.
Πρόσβαση και χρήση δεδομένων του ΑΤΗU
Με βάση τις επικρατούσες συνθήκες, το ATHU δεν είναι σήμερα πλήρως προσβάσιμο στο κοινό. Αυτό οφείλεται αφενός στην έλλειψη προσωπικού και κατάλληλων θέσεων εργασίας εντός του Βοτανικού Μουσείου και αφετέρου στην έλλειψη μίας πλήρους αρχειοθέτησης του βοτανικού υλικού. Οι επιστήμονες μπορούν να το συμβουλεύονται κατόπιν επικοινωνίας με τη Διευθύντριά του, Καθηγήτρια Μαργαρίτα Αριανούτσου, ή μέσω επικοινωνίας με τους επιμελητές του, όπως παρουσιάζονται στην ηλεκτρονική σελίδα του Index Herbariorum( http:// sweetgum. nybg. org / science / ih /). Σχεδόν κάθε εργασία που πραγματοποιείται σήμερα στο ΑΤΗU στηρίζεται σε εθελοντική βάση. Τα ιστορικά δείγματα δεν αποστέλλονται εκτός Πανεπιστημίου αλλά μπορούν να φωτογραφηθούν και οι φωτογραφίες να αποσταλούν ηλεκτρονικά. Αποσπάσματα της βάσης δεδομένων του είναι διαθέσιμα σε επιστήμονες και ερευνητές, κατόπιν επικοινωνίας, προκειμένου να υποστηρίξουν ερευνητική δραστηριότητα. Το ΑΤΗU συνεργάζεται πρόθυμα με άλλα ιδρύματα της Ελλάδας και του εξωτερικού, με επιστήμονες αλλά και ερασιτέχνες προκειμένου να προωθήσει την έρευνα, τη διάχυση της πληροφορίας και την εκπαίδευση.
Θεοφάνης Κωνσταντινίδης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας ΕΚΠΑ
14
Ετήσιοι δακτύλιοι βελανιδιάς( Quercus sp.) από αρχαιολογικό υλικό.
Εξέταση δείγματος με χρήση στερεοσκοπίου και κινητής τράπεζας μετρήσεων
The Balkan-Aegean Dendrochronology Project: Tree-Ring Research for the Study of SE-European and East Mediterranean Civilizations
Βασικός στόχος του προγράμματος « The Balkan-Aegean Dendrochro nology( BAD) Project: Tree-Ring Research for the Study of SE-European and East Mediterranean Civilizations » είναι η απόλυτη χρονολόγηση των σημαντικότερων γεγονότων που διαμόρφωσαν την ιστορία των πολιτισμών της Ανατολικής Μεσογείου, μέσω της δενδροχρονολόγησης. Η δενδροχρονολόγηση( dendrochronology) αποτελεί τη βασική μέθοδο της επιστήμης της Δενδροχρονολογίας που μελετά τη χρονολόγηση του ξύλου και μέσω αυτής τη χρονολόγηση και μελέτη γεγονότων του παρελθόντος( Fritts 1976, Cook and Kairiukstis 1990). Η δενδροχρονολόγηση αναπτύχθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα και χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα τη δεκαετία του’ 80, όταν ο P. I. Kuniholm, μαζί με τον C. L. Striker, άρχισαν να συλλέγουν και να αναλύουν δείγματα από ζωντανά δένδρα, ιστορικά κτήρια και αρχαιολογικές ανασκαφές.
Η δενδροχρονολόγηση αποτελεί μία ανεξάρτητη μέθοδο χρονολόγησης, που επιτρέπει τη χρονολόγηση ξύλινων υλικών, με ακρίβεια ημερολογιακού έτους. Μία απολύτως χρονολογημένη χρονοσειρά( absolute dated chronology) δημιουργείται συγκρίνοντας μία σειρά από ζωντανά δένδρα με σειρές δακτυλίων από πεσμένα δένδρα, ξύλινες κατασκευές, βυθισμένα κομμάτια ξύλου ή ακόμα και μικρά ή καμένα κομμάτια ξύλου σε αρχαιολογικές ανασκαφές. Για να είναι ακριβής η μέθοδος απαιτεί σημαντικό αριθμό