ΣΥΝΟΜΙΛΟΥΜΕ...
Η Ευρώπη σε έναν κόσμο που αλλάζει, αναζητώντας νέο όραμα
Οι ραγδαίες εξελίξεις που έχει φέρει ο 21ος αιώνας έχουν μεταβάλλει ριζικά τα δεδομένα της παγκόσμιας κοινότητας. Η επανάσταση που έχει φέρει το διαδίκτυο που κυριαρχεί ολοένα και περισσότερο στις ζωές μας και, πιο πρόσφατα, η ιλιγγιώδης ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης που φαίνεται να εισάγει μια νέα, απρόβλεπτη εποχή έχουν σείει ολόκληρη την υφήλιο. Παράλληλα, η προσεχώς παράδοση της σκυτάλης από τις παλαιότερες γενιές σε μία νέα γενιά η οποία έχει μεγαλώσει με το διαδίκτυο ως κομμάτι της καθημερινότητας τους καθώς και η κλιμάκωση των πολεμικών συγκρούσεων παγκοσμίως επιφέρουν σημαντικές κοινωνικές αλλαγές ενώ έχουν σκεπάσει το μέλλον με ένα πέπλο αβεβαιότητας. Η Ευρώπη, φυσικά, δεν αποτελεί εξαίρεση αλλά αντιθέτως δίνει την εντύπωση πως ο 210ς αιώνας έχει κάνει το « πάτημα » της ιδιαίτερα ασταθές ενώ την έχει ταράξει αρκετά, ώστε να χρειαστεί να αναζητήσει έναν νέο προσανατολισμό, ένα νέο όραμα. Τι όμως είναι πράγματι η Ευρώπη; Τι διαφοροποιεί την Ευρώπη από άλλες ηπείρους και χώρες; Ποιες αξίες ενσαρκώνει; Πώς αντιλαμβάνεται την Ευρωπαϊκή ταυτότητα ένας νέος; Ποιο θα είναι το « νέο όραμα » της Ευρώπης »
Ο όρος « Ευρώπη » είναι όντως ιδιαίτερος: παρόλο που όλες οι άλλες ήπειροι διαχωρίζονται από θάλασσες – κατ’ επέκταση ονομάζονται διαφορετικά- η Ευρώπη, ενώ συνδέεται άμεσα και χερσαία με την Ασία, διατηρεί διαφορετική ονομασία. Ο λόγος για αυτή την ξεχωριστή ονομασία είναι λόγω ιστορικών και κυρίως πολιτιστικών διαφορών. Αυτοί είναι άλλωστε οι λόγοι που ο όρος « Ευρασία », αν και υπαρκτός, δεν είναι διαδεδομένος. Τι όμως κάνει την Ευρώπη τόσο πολιτιστικά διαφορετική; Η απάντηση σε αυτή την ερώτηση πηγάζει από την αρχαία Ελλάδα και την Αναγέννηση, και έχει αποτελέσει « πυξίδα » για την κουλτούρα και τον πολιτισμό της: ο ανθρωποκεντρισμός.
Η Ευρωπαϊκή πολιτιστική συνείδηση έχει ως επίκεντρο τον άνθρωπο. Αυτό σημαίνει, πως θεωρεί τον άνθρωπο ύψιστης σημασία παράγοντα, όπως και οι κοινωνικές δομές που αναπτύσσει. Η προσήλωση αυτή, καθώς στηρίζεται στην εκ φύσεως αξία του ανθρώπου θεωρεί κάθε μέλος της ανθρωπότητας σημαντικό, εφόσον ο καθένας μας μπορεί να συμβάλλει στην διαμόρφωση και την πρόοδο της ανθρώπινης κοινωνίας. Αυτό άλλωστε ευθύνεται για την άνθηση των ανθρωπιστικών επιστημών στην Ευρώπη, ενώ έχει αποτελέσει θεμέλιο για την καθιέρωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Επιπρόσθετα, ο ανθρωποκεντρισμός έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην εμφάνιση της δημοκρατίας και της ιδέας του ενεργού πολίτη στην αρχαία Αθήνα, από εκεί που και οι σημερινές ανθρωποκεντρικές ιδέες προέκυψαν δηλαδή. Την αντίληψη δηλαδή, πως ο σωστός πολίτης είναι το άτομο που συμμετέχει συνειδητά στα κοινά, επιδεικνύοντας κοινωνική υπευθυνότητα, κριτική σκέψη και αλληλεγγύη. Επιδιώκει τη βελτίωση της κοινωνίας μέσω δράσεων όπως ο εθελοντισμός, η επιβολή της ισότητας και η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Με λίγα λόγια, ο πολίτης οφείλει να συμμετάσχει ενεργά στην ανάπτυξη της κοινωνίας και να πράττει προς όφελός της. Η σημασία που δίνει η Ευρώπη στον πολίτη και στον άνθρωπο μαρτυρείται από το υψηλό βιοτικό επίπεδο καθώς και την επικράτηση δημοκρατικών πολιτευμάτων σε πολλές χώρες της. Η Ευρώπη, ακόμα και σήμερα, αποτελεί σημείο αναφοράς, όσον αφορά ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Βέβαια, η εμφάνιση και ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει επιφέρει ένα τεράστιο πλήγμα στην αξία που δίνουμε ως κοινωνία στον άνθρωπο. Η τάση παραγκωνισμού του ανθρωπίνου παράγοντα, μία τάση η οποία είχε ξεκινήσει ήδη από την βιομηχανική επανάσταση, φτάνει το αποκορύφωμα της, καθώς οι ανθρωπιστικές δραστηριότητες και οι τέχνες απειλούνται να κυριευτούν από προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης. Η απομά-
ΣΥΝΟΜΙΛΟΥΜΕ...
85