ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΑ
68
ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΑ
Κάποιες ταινίες δεν φανερώνουν την αξία τους με την πρώτη ματιά. Το « My Neighbor Totoro » του Studio Ghibli φαίνεται ήσυχο, σχεδόν αργό, χωρίς δραματικά γεγονότα. Και όμως, για πολλά παιδιά ήταν ένας τόπος ασφάλειας. Εκεί βρήκαν παρηγοριά, ηρεμία, ένα μαγικό καταφύγιο όπου ο κόσμος δεν απειλεί, αλλά αγκαλιάζει. Οι νευροεπιστήμες και η ψυχολογία των παιδιών δείχνουν ότι τέτοιες ταινίες βοηθούν στην ανάπτυξη της συναισθηματικής ρύθμισης, καθώς προσφέρουν χώρο για να νιώσει το παιδί χωρίς πίεση ή φόβο. Αν ένα παιδί νιώθει έντονη ανασφάλεια στο σπίτι ή στο σχολείο, μια τέτοια ταινία μπορεί να του δώσει την πρώτη εμπειρία ηρεμίας και ασφάλειας σε έναν αφηρημένο, συμβολικό χώρο.
Το « Kiki’ s Delivery Service » είναι η ιστορία ενός κοριτσιού που μαθαίνει να εμπιστεύεται τον εαυτό του και να βρίσκει τη δική του φωνή. Για παιδιά που αγωνίζονται με την αυτοεκτίμηση, που νιώθουν αβεβαιότητα ή πίεση να ανταπεξέλθουν στις προσδοκίες, η Κίκι γίνεται παράδειγμα: το παιδί βλέπει πως η αδυναμία είναι μέρος της διαδικασίας και ότι η επιμονή φέρνει ανακάλυψη. Οι ψυχολόγοι θεωρούν ότι η ταύτιση με τέτοιους ήρωες βοηθά στην ανάπτυξη αυτοπεποίθησης και στην κατανόηση ότι η αποτυχία δεν είναι καταστροφή.
Υπάρχουν όμως και οι ταινίες που κάποιοι από εμάς δεν μπορούσαν να αντέξουν. Το « Shrek », με τη γρήγορη εναλλαγή σκηνών και την υπερβολική ενέργεια, μπορεί να ήταν εκρηκτικά διασκεδαστικό για παιδιά με υψηλή ανοχή ερεθισμάτων, αλλά τρομακτικό ή κουραστικό για πιο ευαίσθητα παιδιά. Το « Frozen », παρά τη δημοφιλία του, μπορεί να ενεργοποιούσε φόβο απόρριψης σε παιδιά που βιώνουν ένταση στις οικογενειακές σχέσεις, ενώ το « Finding Nemo », με την απώλεια και την ανησυχία για το παιδί του Νέμο, άγγιζε βαθιά την ανάγκη ασφάλειας. Αυτές οι ταινίες αποκαλύπτουν πώς η παιδική ψυχή επιλέγει ιστορίες όχι με βάση την πλοκή, αλλά με βάση το συναισθηματικό της μοτίβο.
Η παιδική ψυχολογία διδάσκει ότι το παιδί λειτουργεί με έμφυτα μοτίβα προστασίας. Οι θεωρίες προσκόλλησης δείχνουν ότι η ασφάλεια ή η ανασφάλεια που βιώνει ένα παιδί με τους γονείς του αντανακλάται στις επιλογές του. Παιδιά με σταθερή, ασφαλή προσκόλληση τείνουν να διαλέγουν ταινίες που διερευνούν τον κόσμο, που προσφέρουν μαγεία και φαντασία. Παιδιά με ανασφαλή προσκόλληση συχνά αποφεύγουν ταινίες που αναδεικνύουν απώλεια, φόβο ή εγκατάλειψη, ή κολλούν σε ταινίες που τους δίνουν αίσθηση ελέγχου και ασφάλειας. Η πρώτη μας επαφή με το συναίσθημα, με το τραύμα, με την ελπίδα και με την μαγεία γίνεται μέσα από αυτά τα σιωπηλά μαθήματα, που δεν έχουν λόγια, αλλά είναι βαθιά.
Αυτό που κάνουν οι ταινίες είναι να προσφέρουν ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο το παιδί μπορεί να δει τον εαυτό του. Δεν χρειάζεται να καταλάβει την ιστορία. Δεν χρειάζεται να την αναλύσει. Απλώς βλέπει, αισθάνεται, ταυτίζεται ή απομακρύνεται. Αυτό είναι το υπέροχο της παιδικής εμπειρίας: το παιδί γνωρίζει πολύ περισσότερο από ό, τι μπορεί να εκφράσει. Η επιλογή ταινιών είναι μια πρώιμη γλώσσα αυτογνωσίας, μια σιωπηλή αποκάλυψη του εσωτερικού κόσμου.
Και όταν μεγαλώνουμε, όταν γυρίζουμε πίσω και θυμόμαστε τις παιδικές μας ταινίες, δεν αναπολούμε απλώς παλιές εικόνες ή ήχους. Αναπολούμε το ποιοι ήμασταν τότε. Τα συναισθήματα που μας συγκινούσαν, οι φόβοι που μας έπνιγαν, οι ανάγκες που αναζητούσαμε να καλύψουμε. Παιδιά που αγαπούσαν κόσμους γεμάτους φαντασία μπορεί να προσπαθούσαν να δραπετεύσουν από περιορισμούς. Παιδιά που ταυτίζονταν με χαρακτήρες αυτοπεποίθησης ίσως έψαχναν να βρουν θάρρος μέσα τους. Παιδιά που αγαπούσαν ήσυχες ταινίες ίσως αναζητούσαν ασφάλεια και γαλήνη. Κάθε επιλογή ήταν ένας καθρέφτης, μια πρώτη εκμυστήρευση της ψυχής.
Αν κοιτάξουμε πίσω με την κατανόηση που δίνει η ενηλικίωση, καταλαβαίνουμε ότι οι ταινίες που αγαπήσαμε ήταν δάσκαλοι συναισθημάτων. Μας δίδαξαν τη λύπη, τη χαρά, τον φόβο, την αυτοπεποίθηση, τη φιλία και την αγάπη. Μας έμαθαν ότι η ζωή είναι σύνθετη, γεμάτη αντιφάσεις, και ότι το συναίσθημα δεν είναι απλώς συνοδευτικό στοιχείο, αλλά η ίδια η εμπειρία. Μας δίδαξαν ποιοι ήμασταν, ποιοι ήμασταν έτοιμοι να γίνουμε και, συχνά, ποιοι θα θέλαμε να γίνουμε.
Οι ταινίες που διαλέξαμε ως παιδιά δεν ήταν απλώς ταινίες. Ήταν οι πρώτοι καθρέφτες μας, οι πρώτοι ψυχολόγοι μας, οι πρώτοι σύντροφοι στις εσωτερικές μας περιπέτειες. Και η αλήθεια που ανακαλύπτουμε μεγαλώνοντας είναι απλή: το παιδί μέσα μας ήξερε περισσότερα από όσα πίστευαν οι άλλοι. Ήξερε τι χρειαζόταν, τι μπορούσε να αντέξει, τι μπορούσε να αγαπήσει και τι μπορούσε να αφήσει πίσω. Ήξερε ποιοι ήμασταν, πριν καν μάθουμε να το λέμε με λόγια.
Δανάη Γαβαλά β1