ΣΥΝΟΜΙΛΟΥΜΕ...
Πώς η λογοτεχνία έγινε « βαρετή » σε μια εποχή που όλα πρέπει να χωράνε σε 60 δευτερόλεπτα; Κάποτε, το να κρατάς βιβλίο στο χέρι σήμαινε ταξίδι χωρίς να σηκωθείς. Και όμως … Ήσουν « εκεί » και την ίδια στιγμή « παντού »! Σήμερα, το βλέμμα που κάποτε βούλιαζε στις σελίδες, βουλιάζει στις οθόνες … Τι να κάνεις; Το βιβλίο κατέληξε σχεδόν εξωτικό, αντικείμενο άλλης εποχής. Στις καφετέριες βλέπεις δεκάδες κινητά, βιβλία με το σταγονόμετρο. Κι αν κάποιος βγάλει από την τσάντα του ένα μυθιστόρημα, πέφτει το γνωστό: « Έλα ρε, διαβάζεις; Δεν βαριέσαι;»
Ζούμε, λίγο-πολύ, στην εποχή της ταχύτητας. Όλα πρέπει να’ ναι σύντομα, « εύπεπτα », με άμεση ανταπόκριση. Ένα βίντεο 15 δευτερολέπτων μαζεύει εκατομμύρια προβολές · ένα βιβλίο, ίσως λίγες εκαντοντάδες αναγνώστες. Το ζήτημα, για να το πω αλλιώς, δεν είναι η τεχνολογία. Είναι η νοοτροπία του « γρήγορου » που μπήκε και στον τρόπο που σκεφτόμαστε.
Η λογοτεχνία θέλει χρόνο. Θέλει σιωπή. Θέλει να κόψεις, έστω λίγο, το άγχος του « να προλάβω » και να αφήσεις τον συγγραφέα να σου ψιθυρίσει κάτι που δεν χωράει σε τίτλους και « hashtags ». Γι’ αυτό κιόλας αρκετοί τη λένε « βαρετή ». Δεν φωνάζει. Σε αναγκάζει να σκεφτείς.
Στο σχολείο, όποιος αγαπάει τη λογοτεχνία ή διαβάζει πέρα από τα μαθήματα συχνά βαφτίζεται « φυτό ». Κι εδώ που τα λέμε, είναι σαν να φοβόμαστε τον άνθρωπο που σκέφτεται, που ψάχνει, που αμφισβητεί, γιατί δεν χειραγωγείται εύκολα. Αντί γι’ αυτό, προτιμάμε τον « γρήγορο », τον « προσαρμοσμένο », εκείνον που ταυτίζεται με τις τάσεις. Ναι αλλά χωρίς σκέψη, χωρίς φαντασία, χωρίς ιστορίες, η ζωή καταντά μηχανική.
Η λογοτεχνία δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αντίσταση. Είναι ένας τρόπος να πεις « όχι » σε μια εποχή που θέλει να σκέφτεσαι με « emojis » και να νιώθεις με « likes ». Κάθε σελίδα είναι μια μικρή επανάσταση απέναντι στη λήθη, στη ρηχότητα, στην ταχύτητα. Η λογοτεχνία δεν είναι κάτι έξω από τη ζωή · είναι η ίδια η ζωή, απλώς πιο καθαρή. Εκεί που η μέρα περνά και χάνεται, το βιβλίο κρατά τα συναισθήματα, τα βλέμματα, τις στιγμές που πάνε χαμένες. Διαβάζοντας δεν δραπετεύεις από την πραγματικότητα. Τη μεταμορφώνεις. Της δίνεις νόημα, της δίνεις γλώσσα, γιατί στο τέλος ό, τι δεν ειπωθεί και δεν γραφτεί με λέξεις, σβήνει.
Η σιωπή των βιβλίων στον θόρυβο των οθονών
Και μάλλον αυτό είναι το πιο τραγικό: σήμερα οι λέξεις μας λιγοστεύουν, και μαζί τους φτωχαίνει κι ο εσωτερικός μας κόσμος. Πώς να νιώσεις βαθιά κάτι, όταν δεν έχεις τις λέξεις να το πεις;
Δεν χρειάζεται να διαβάζεις κάθε μέρα, ούτε να ξέρεις όλους τους συγγραφείς. Αρκεί να δώσεις μια ευκαιρία σε μια ιστορία να σε αγγίξει. Μόνο αυτό! Να αφήσεις λίγο την οθόνη και να χαθείς σε μια φράση, σε μια ιδέα, σε μια σκηνή που θα μπορούσε να είναι και δική σου. Γιατί η λογοτεχνία δεν είναι για τα « φυτά ». Είναι για όσους δεν θέλουν να μαραθούν …
Δανάη Γαβαλά β1
ΣΥΝΟΜΙΛΟΥΜΕ...
61