∆
‘ Ó \ TdüT≈ £ î +< ë + ` » eT ÷ àø £ oàsY
` dü ÷ s ¡´| ü ⁄ Á‘·
sêÁwü º+ ù | s ¡ T » eT ÷ à ø £ oàsY. nø £ ÿ & É » eT ÷ à, ø £ oàsY˝Ò ø ±< äT, Ç + ø√ uÛ≤ > ∑ + ≈ £ L & Ü ñ +~. n < ˚ \& ÜUŸ. ìC≤ìøÏ yÓ’ XÊ \´+ | üs ¡+>± \& ÜUŸ Ä sêÁwü º+ ˝Àì n ‹ ô |< ä › uÛ≤ > ∑ +. eT ÷& ç + ≥ ¬ s +& ÉT e +‘· T \ uÛ ÷ Ñ uÛ≤ > + ∑ ñHêï, nø ÿ £ & É » HêuÛ≤ e ÷‘·+ Á # ê˝≤‘· ≈ îÿe £. sêÁwü º » HêuÛ≤˝À eT ÷& ÉT XÊ‘ êìøÏ $ T +#·< äT. yÓTT‘· Ô + » HêuÛ≤ 2.79 \ ø £ å \ T e ÷ Á‘· y˚T. n˝≤ +{ Ï \& ÜUŸ ˇø £ $ ∫Á‘· yÓTÆq düeTdü ´ qT m < äTs = ÿ +{ À +~. n < ˚ ª\ yé õVü ‰< éμ
\& ÜUŸ˝À ¬ s +& ÉT õ˝≤ ¢\ THêïsTT. ˇø £{ Ï ø ±] Z˝Ÿ, Ç + ø = ø £{ Ï ˝ÒVt≤. ø ±] Z˝Ÿ˝À wæj ·÷ eTTdæ ¢+\ T ñ +{ ≤s ¡ T. Ms ¡+‘ ê | ü < äVü ‰ s√ X¯‘ êã ›+ ˝À MTsY wü + wüßB › Hé Çsêø ° nH˚ eT‘· Á | ü # ês ¡ ≈ £ î & ç e \¢ ÇkÕ ¢+ qT d”« ø £]+# ês T ¡. | < ü äTyéT, Á < ëdt \ ˝À e ÷ Á‘·+ ø =+‘· eT +~ düT˙ï \ T ñ +{ ≤s ¡ T. ˝ÒVt≤, » HékÕÿsY ˝Àj · T˝À uÖ < äT∆ \ T m≈ £ îÿe >± ñ +{ ≤s ¡ T. Çø £ ÿ & Ü ø =~› eT +~ düT˙ï \ T, wæj ·÷\ T, q ÷ sY ãø å° eTTdæ ¢+\ T ñ +{ ≤s ¡ T. düT˙ï \ T Á | ü < Ûëq +>± ø £ oàØ eT ÷ ˝≤ìøÏ # Ó +~ qyês ¡ T. ìC≤ìøÏ X¯‘ êu≤ ›\ bÕ≥T eTTdæ ¢+\ T, \& ÜF \ T kÕeTs dü ¡ ´| üP ]‘·+>± J $+# ês T ¡. \& ÜUŸ ô |’ 1681˝À { Ïu … ≥qT ¢, eT +> √ * j · TqT ¢ < ë & ç # ˚dæq | ü ⁄ Œ & ÉT yÓTT > ∑˝Ÿ ùdHêì qyêuŸ | òæ < ëjYTU≤Hé uÖ < ä∆ sêE≈ £ î u≤dü≥ >± ì *# ês ¡ T. Ç +< äT≈ £ î ø £ �‘·»„‘·>± sêE eTTdæ ¢+\ ≈ £ î‘· q sê » ÁbÕkÕ < ä + ~> ∑TeH˚ eTd”< äT ì ] à + ∫ Ç # êà & ÉT. á Hê { Ïø ° ˝ÒVt≤ q > ∑s ¡+ ˝À n < ˚ n ‹ ô |< ä › eTd”< äT. ø £ X¯àØ eTTdæ ¢+\ T yê ´ bÕs ¡ T \ T >±, | üÁ‘· ˝ÒK≈ £ î \ T >± \& ÜUŸ˝À | üì # ˚ùdyês ¡ T. \& ÜF uÖ < ä∆ bÕ \ ≈ £ î & ÉT C≤e ÷´+>¥ qyéT >±´ ˝Ÿ( 1555-1610) U≤ | üP ¢ ÁbÕ +‘ êìøÏ # Ó +~ q m > √“ ùwsY | òü ÷ J ≈ £ îe ÷¬ sÔ >±´ ˝Ÿ U≤‘· THéqT $ yêVü≤ + # ˚düT≈ £ îHêïs ¡ T. uÖ < äT∆ \ T »+‘· TVæ≤ + dü # ˚j Ts · T ¡ ø ± ã { º Ï \& ÜUŸ˝À e ÷+ kÕìï ny˚Tàyês ¡+‘ ê eTTdæ ¢+ ˝Ò. \& ÜUŸ˝À düTÁ | üdæ < ä∆ ˝ÀdüsY | ü +& ÉT > ∑ düeTj · T + ˝À uÖ < ä∆ sêE ˝ÒVt≤˝À } πs –+| ü ⁄>± yÓfi yê ¢ ‚ & ÉT. Ä düeTj T · + ˝À Äj Tq · düT˙ï eTd”< äT˝À Á | üy˚ •+ ∫, Çe ÷ yéT Äosê «< ëìï rdüT≈ £ îH˚yês ¡ T. n < ˚ $< Ûä +>± eTs√ \& ÜUŸ sêE ìe ÷ qyéT >±´ ˝Ÿ
JJ U≤‘· THé nH˚ eTTdæ ¢+ eTVæ≤fi¯qT $ yêVü≤ + # ˚düT≈ £ îHêï & ÉT. Ç + ø = ø £ sêE < ∏äT +& ÉT | t qyéT >±´ ˝Ÿ ≈ £ L & Ü eTTdæ ¢+ eTVæ≤fi¯qT $ yêVü≤ + # ˚düT≈ £ îHêï & ÉT. ø ± ˙ yê ¬ ses ¡ T eTTdæ ¢+ eTVæ≤fi¯ \ qT eT‘·+ e ÷ s ¡ Ã˝Ò < äT. sêE uÖ < äT∆ & ç >±, sêDÏ eTTdæ ¢+>± ùd «#· à ¤>±‘· eT‘· eT eT‘· $ XÊ « kÕ \ qT bÕ { Ï +# ˚ yês T ¡. Bì e \¢ @ s√p m˝≤ +{ Ï düeTkÕ ´ sê˝Ò < äT. Çs ¡ T esêZ \ eT < Ûä ´ ùdïVü≤ | üP ]‘· dü + ã +< Ûë˝Ò ñ +& ˚ $. ø ± ˙ Ç | ⁄ ü Œ & ÉT | ] ü dæ‘· ú T \ T e ÷] b˛j ·÷ sTT. uÖ < ä eTVæ≤fi¯ \ qT eTTdæ ¢+\ T ˝ÒeBdüT≈ £ îb˛e & É +, yê ] ì eT‘·+ e ÷ s ¡ à & É + uÖ < äT∆ \ qT ø £\ es ¡ ô |& ÉT‘ √ +~. > ∑‘· Hê \ T > ∑T < äXÊu≤ › ˝À ¢ 97 > ∑Ts ¡ T eTVæ≤fi¯ \ T Ç˝≤ \ yé õVü ‰< é≈ î £ > ∑Ts j ¡ ·÷´ s T ¡. Ç +< äT˝À 2003 qT + ∫ 45 eT +~ eT‘· e ÷] Œ & çøÏ > ∑Ts j ¡ ·÷´ s T ¡. #·÷ ùd +< äT≈ î£ Ç ~ # ê˝≤‘· ≈ £ îÿe dü + K ´ nì nì | æ +#· e #· TÃ.
\& ÜUŸ » HêuÛ≤ # ê˝≤‘· ≈ £ îÿe. Ç +< äT˝À á eT‘· e ÷] Œ & ÉT \ T # ê˝≤ m≈ £ îÿe >± H˚ uÛ≤ $+# ê *. n +< äTπø uÖ < äT∆ \ T Ä +< √fi¯q u≤≥ | ü & ÉT‘· THêïs ¡ T. \& ÜUŸ ãT ~ ∆dt º nk˛dæj˚TwüHé 1989 qT + ∫ 1992 es ¡ ≈ £ L eTTdæ ¢+\ qT ãVæ≤wüÿ ]+# ês ¡ T. | ü \ T kÕs ¡ T ¢ | òüTs ¡ ¸D \ T ≈ £ L & Ü »]>± sTT. Ç {° e * ø ±\+ ˝Àq ÷ á \ yé õVü ‰< é dü +| òüT≥q \ T »]>± sTT. Bì‘ √ \& ÜUŸ ãT ~ ∆dt º nk˛dæj˚TwüHé Ä +< √fi¯q≈ £ î ~–+~. á Ä +< √fi¯q H˚ | ü < ∏ä ´+ ˝ÀH˚ \& ÜUŸ dü « j · T + XÊdæ‘· øöì ‡ ˝Ÿ @ sêŒf … Æ +~. Á | üdüTÔ‘·+ \& ÜUŸ˝À uÖ < äT∆ \ dü + K ´ 51 XÊ‘·+, eTTdæ ¢+\ dü + K ´ 49 XÊ‘·+ ñ +~. n +< äTπø ˇø £ ÿ ] ì eT‘·+ e ÷] ÃHê Ç +‘· Ä +< √fi¯q ô |\ T ¢ ãT≈ £ î‘ √ +~.
‘· eT eTVæ≤fi¯ \ qT eTTdæ ¢+\ T ˝ÒeBdüT≈ £ îb˛e & É +, yê ] ì eT‘·+ e ÷ s ¡ à & É + uÖ < äT∆ \ qT ø £\ es ¡ ô |& ÉT‘ √ +~. > ∑‘· Hê \ T > ∑T < äXÊu≤ › ˝À ¢ 97 > ∑Ts ¡ T eTVæ≤fi¯ \ T Ç˝≤ \ yé õVü ‰< é≈ £ î > ∑Ts ¡ j ·÷´ s ¡ T. Ç +< äT˝À 2003 qT + ∫ 45 eT +~ eT‘· e ÷] Œ & çøÏ > ∑Ts ¡ j ·÷´ s ¡ T. #·÷ ùd +< äT≈ £ î Ç ~ # ê˝≤‘· ≈ £ îÿe dü + K ´ nì nì | æ +#· e #· TÃ. \& ÜUŸ » HêuÛ≤ # ê˝≤‘· ≈ £ îÿe. Ç +< äT˝À á eT‘· e ÷] Œ & ÉT \ T # ê˝≤ m≈ £ îÿe >± H˚ uÛ≤ $+# ê *
Ç < ˚ ø ± ø £ \& ÜUŸ˝À ø £ oàØ \ Ä ~ Û | ü‘·´ < Û√s ¡ DÏ | ü≥ ¢ rÁe e ´‹ πsø £‘· ñ +~. nH˚ø £ dü + e‘·‡ sê \ T >±‘· eTqT ø £ oàsY ˝Àj · T bÕ \ qqT + ∫ y˚s ¡ T # ˚dæ, \& ÜUŸqT ˇø £ πø + Á < ä bÕ *‘· ÁbÕ +‘·+>± Á | üø £{ Ï +#· eTì uÖ < äT∆ \ Tø√s ¡ T‘· THêïs ¡ T. Ç | üŒ { Ïπø \& ÜUŸ˝À uÖ < äT∆ \ T yÓTÆHê ]{°\ T. m +< äTø £+ fÒ ø ±] Z˝Ÿ õ˝≤ ¢ ˝À » HêuÛ≤ ô | s ¡ T > ∑T < ä \ øÏ, ˝ÒVt≤˝Àì uÖ < ä∆ » HêuÛ≤ ô | s ¡ T > ∑T < ä \ ≈ £ î # ê˝≤‘ ˚ & Ü ñ +~. e ÷ eT ÷\ T >± H˚ \& ÜUŸ˝À ñqï yÓTT‘· Ô + myÓTà˝Ò ´ d” ≥T ¢ Hê \ T > ∑T. á Hê \ T –+{ Ï˝À ìjÓ ÷» ø £ esêZ \ @ sêŒ≥T m˝≤ »]–+< + ä fÒ uÖ < äT∆ \ T Hê \ T –+ ≥ ˇø £ d”{ Ÿ e ÷ Á‘· y˚T ¬>*# ˚ | ü ] dæú ‹ ñ +~. n + fÒ uÖ < äT∆ \ >=+‘· T $ ì | æ +# ˚ neø ± X¯ + nôd +;¢ ˝À ˝Ò < äT. Ç˝≤ +{ Ï | ü ] dæú‘· T˝À ¢ \ yé õVü ‰< é ø = qkÕ –‘ ˚ | ü ] dæú‘· T \ T eT ]+‘· ~> ∑C≤s ¡ T‘ êsTT. n +< äTπø uÖ < äT∆ \ T uÛÑj ·÷+< √fi¯q \‘ √ ã‘· T≈ £ î‘· THêïs ¡ T.
Ç +‘ ˚ ø ± ø £ eT‘· e ÷] Œ & ÉT \ T » s T ¡ > ∑T‘· Tqï rs T¡ ≈ £ L & Ü uÖ < äT∆ \ ≈ £ î Ä +< √fi¯q ø £*– k˛Ô +~.
ñ < ëVü≤s D≈ ¡ î £ 2016˝À ø ±] Z˝Ÿ˝Àì Á < ëdt≈ î £ # +~ Ó q eT ÷ s ¡ ÔC≤ Ä >± kÕ \¶ Hé nH˚ ˇø £ uÖ < ä∆ eTVæ≤fi¯qT eT‘·+ e ÷] à ô |[¢ # ˚düT≈ îHêï £ & ÉT. ÄyÓT ù | s T ¡ wæbòÕ >± e ÷] Ãy˚XÊ & ÉT. Ç ~ 2015˝À »]–+~. yê ] $ yêVü≤ + u …+> ∑Tfi¯Ss ¡ T˝À 2016˝À »]–+~. » eT ÷ à ø £ oàsY eTVæ≤fi≤ ø £ MTwüHé, ôV’ ≤ø√s ¡ T º e +{ Ï nìï #· ≥ º| üs ¡ yÓTÆq dü + düú \ qT ñ | üjÓ ÷–+#· T≈ £ îì eT ÷ s ¡ ÔC≤ wæbòÕqT‘·*¢< ä + Á & ÉT \ T ø £\ e & ÜìøÏ ≈ £ L & Ü M \ T ˝Ò≈ £ î +& Ü # ˚XÊ & ÉT. Ç +‘· ô |< ä › e ´ edüú \ qT ñ | üjÓ ÷–+#·& + É ˝À # ê˝≤ dü + dü \ ú T, Á | üuÛ≤e + ñqï e ´ ≈ îÔ £ \ T n‘· ìøÏ düVü≤ø £]+# ês T ¡. Çe˙ï #·÷ ùdÔ eT‘· e ÷] Œ & ç ˇø £ | üø £&“+ É B | < ü äø ∏ £+ ˝À uÛ≤ > +>± ∑ » s T ¡ > ∑T‘ √ +< äqï ~ düTdüŒwü º eTÚ‘· T +~. # ê˝≤ dü +< äsꓤ ˝À ¢‘· eTqT‘ êeTT uÖ < äT∆ \ T >± | ü ]#· j · T + # ˚düT≈ £ îì, ùdïVü≤ + # ˚dæ,‘· s ¡ Tyê‘· yÓ ÷ dü | üP ]‘·+>± eT‘·+ e ÷ sêÃs ¡ T.‘ êeTT Çwü º Á | üø ± s ¡ y˚T eT‘·+ e ÷ sêeTì yê ] # ˚‘· ã \ e +‘·+>± n | òæ & É $ ≥T ¢ < ëK \ T # ˚sTTdüTÔHêïs ¡ T. á $ wüj ·÷\ T yÓ \ T > ∑T˝ÀøÏ e # ˚à dü ] πø | ü ⁄ D ´ ø ±\+ > ∑ & ç∫b˛‘ √ +~. n +< äTπø \& ÜUŸ ˝Àì uÖ < äT∆ \ ˝À rÁe n \»& ç HÓ \ ø =+~. �
8 nø√ º ãsY, 2018 19