eTT +< äT≈ £ î rdüT≈ £ îyÓfi ‚¢ < Û˚ ´ j · T +‘ √, < ëìøÏ‘·– q $< Ûä +>±, yÓTÆHê ]{°\ T HÓ \ ø = ˝ÒŒ $< ë ´ dü + düú \ ≈ £ î e ÷ Á‘· y˚T ø £< ë?
Hê ´ j · T +>± nsTT‘ ˚ n +‘ ˚. ø ± ì, ª ø ±[< ëdüT ø £$‘·«+ ø =+‘·, Hê ô |’‘·´+ ø =+‘· μ nqï kÕyÓT‘· ˝≤ >± ` sêC≤ ´+> ∑ + ˝À Ç∫Ãq ø ± düÔ +‘· dü +< äTqT me ] øÏ‘ √∫q yê ´ U≤ ´ Hê \ T yês ¡ T # Ó | æŒ ô |< ä › n > ∑ & ÉÔ >± e ÷ sêÃs ¡ T. nbÕsêú \ qT, eÁø £ uÛ≤cÕ ´\ qT dü ]~< e › ä \ dæq Hê ´ j Te · ´ edü ú bı +‘· q˝Òì rs TŒ ¡ \‘ √ > ∑ +< äs ¡> √fi≤ìï eT ]+‘· ô |+ ∫ +~. $ eø £ åqT‘=\–+# +< ˚ äT≈ î £ ñ < ›•+#· ˚ ã & çq sê »+´> ∑ ìã +< äqÛ ø ± kÕÔ ø√s ¡ T º\ düè » Hê‘· àø £ Á | ü »„ eT ÷\+>± bÂs ¡ düe ÷»+ ˝À dü ] ø =‘· Ô eTVü ‰$ eø £ åqT‘ Ó∫Ãô |{ Ï º+~. eT #· TÃ≈ £ î ø = ìï ñ < ëVü≤s ¡ D \ T.
‘ The advantage of article 30 is available to all minority institutions and not only those whose object is to conserve or promote the language of
minority’.
( πøe \+ yÓTÆHê ]{° uÛ≤wü≈ £ î dü + ã +~ Û + ∫q $< ë ´ dü + düú \ πø >± ø £ nìï s ¡ ø ±\ yÓTÆHê ]{° dü + dü \ ú ≈ L £ 30e n ~ Ûø s £ D ¡ Á | üjÓ ÷» q + \_ ÛdüTÔ +~)
nì Indulal Hiralal Shah Vs.
S. S. Salgaonkar πødüT˝À u §+ u≤sTT ôV’ ≤ø√s ¡ T º yê ] rs ¡ TŒ( AIR 1983 Bom 192).
‘ The minorities can choose to establish an educational institution which is purely of a general secular character and is not designed to conserve their
distinct language, script, or culture’
( uÛ≤wüqT, *| æì, dü + düÿè ‹ ì dü + s ¡ øÏå +# ˚ +< äT≈ £ î ñ < ˚ ›•+ ∫qy˚ ø ± ≈ £ î +& Ü ôd≈ £ î ´\ sY dü « uÛ≤e + ø £*– q yÓTÆHê ]{°\ T q & çù | @ $< ë ´ dü + düú˝ …’ Hê, n +< äT˝À uÀ ~ Û +# ˚ ~ m˝≤ +{ Ï $< ä ´ nsTTHê 30e n ~ Ûø £ s ¡ D + øÏ +< ä sêC≤ ´+> ∑ Á | ü‘ ˚ ´ ø £ s ¡ ø £ åD ñ + ≥T +< äq≥ + $& É ÷¶ s ¡+ ø ±< ë? ñ < ëVü≤s ¡ D≈ £ î ˇø £ Ç +» ˙ ]+> ∑T ø ± ˝ÒõH√, yÓT & çø £ ˝Ÿ ø ± ˝ÒõH√ q & ÉT | ü ⁄ ø√e { ≤ìøÏ yÓTÆHê ]{° $< ë ´ dü + düú nqï { ≤ >¥ m +< äT≈ £ î? < ëìøÏ sêC≤ ´+> ∑ + ˝À ˇø £ ÁbÕ < ∏ä $ Tø £ Vü≤≈ £ îÿ, ˇø £ Á | ü‘ ˚ ´ ø £ s ¡ ø £ åD m +< äT≈ £ î?
kÕ < Ûës ¡ D $< ë ´ dü + düú \ q ÷ yÓTÆHê ]{°\ T m +#· Tø = qe #· TÃ). nì Ahmedabad St.
Xavier ' s College( 1974 AIR 1389) πødüT˝À düTÁ |”+ ø√s ¡ T º ôd \$ ∫à +~.
30e n ~ Ûø £ s ¡ D≤ìï eTq Hê ´ j · TkÕúHê \ T m˝≤ #·÷ kÕÔsTT, m˝≤ ns ¡ ú + # ˚düT≈ £ îHêïsTT nqï < ëìøÏ 1958˝À πøs ¡ fi¯ m & ÉT ´ πøwüHé _\ T ¢ ô |’ sêh | ü ‹ # ˚dæq ]| òü ¬ sqT ‡ MT < ä düTÁ |”+ ø√s ¡ T º sêC≤ ´+> ∑ < Ûäsêàdüq + Ç∫Ãq rs ¡ TŒ( 1959 1 SCR 995) ˝Àì á øÏ +~ yêø ±´\ T ˇø £ eT #· TÑ· Tqø £:
' The educational institutions of the minorities are different from the educational institutions established by the majority communities who require no special privilege or protection.. There is no limitation on the subjects to be taught in such institutions.. Article 30 leaves it to their choice to establish such
educational institutions '.
( yÓTC≤ ]{° ø £ eT ÷´ ì {°\ T HÓ \ ø = ˝ÒŒ $< ë ´ dü + düú \ ≈ £ î Á | ü‘ ˚ ´ ø £ Vü≤≈ £ îÿ \ T, s ¡ ø £ åD nedüs ¡+ ˝Ò < äT. yê { Ïø ° yÓTÆHê ]{° $< ë ´ dü + dü \ ú ≈ î £ q & ÉTeT‘& ˚ Ü ñ +~. @ s ¡ ø £ yÓTÆq $< ë ´ dü + düú \ qT kÕú | æ +# ê \ qï ~ 30 e n ~ Ûø £ s ¡ D + yÓTÆHê ]{°\ # ÛêsTTdtøÏ e ~ ˝Òdæ +~. Ä dü + dü ú˝À ¢ uÀ ~ +# Û ˚ düu ≈ ® … î £ º\ ô |’ | ]$ ü T ‹
@ B˝Ò < äT.) n \ Œ dü + U≤ ´ ≈ £ î \ ≈ £ î Á | ü‘ ˚ ´ ø £ neø ± XÊ \ T ñ +& Ü \ q≥ + ˝À ù | N˝Ò < äT. & Ûç ©¢ ˝Àì‘ Ó \ T > ∑Tyêfi¯ó ¢‘· eT uÛ≤wü, dü + düÿè ‹ ì ø ± bÕ & ÉTø√e { ≤ìøÏ‘ Ó \ T > ∑T dü ÷ ÿ \ TqT q & ÉT | ü ⁄ ø√e #· TÃ. ÇkÕ ¢$ Tø˘ eT‘ êìï, dü + düÿè ‹ ì | ü ~\ | üs ¡# ˚ +< äT≈ £ î eTVü≤eTàBj · TT \ T ˇø £ eT < äs ¡ kÕH√, ÇkÕ ¢$ Tø˘ n < Ûä ´ j · Tq dü + düúH√ HÓ \ ø = ˝≤Œ \ qTø√e #· TÃ. n˝≤ +{ Ï yê { ÏøÏ nes√ < + ä Û ñ +& É≈ £ L & É < äì, ìã +< Ûäq \ y˚Ts ¡ ≈ £ î Á | üuÛÑT‘·« msTT & é˝À n≥Te +{ Ï $< ë ´ dü + düú \ | ü≥ ¢ $ eø £ å #·÷| ü≈ L £ & < É äì nqï +‘· es ≈ ¡ L £ me ] ø ° nuÛ ´+‘· Ñ s ¡+ ñ +& É < äT. ø ± ì yÓTÆHê ]{°\ T q & çù | @ $< ë ´ dü + dü ú˝ Hê’…
, n +< äT˝À uÀ ~ +# Û ~ ˚ m˝≤ +{ Ï $< ´ ä nsTTHê 30e n ~ Ûø £ s ¡ D + øÏ +< ä sêC≤ ´+> ∑ Á | ü‘ ˚ ´ ø £ s ¡ ø £ åD ñ + ≥T +< äq≥ + $& É ÷¶ s ¡+ ø ±< ë? ñ < ëVü≤s ¡ D≈ £ î ˇø £ Ç +» ˙ ]+> ∑T ø ± ˝ÒõH√, yÓT & çø £ ˝Ÿ ø ± ˝ÒõH√ q & ÉT | ü ⁄ ø√e { ≤ìøÏ yÓTÆHê ]{° $< ë ´ dü + düú nqï { ≤ >¥ m +< äT≈ £ î? < ëìøÏ sêC≤ ´+> ∑ + ˝À ˇø £ ÁbÕ < ∏ä $ Tø £ Vü≤≈ £ îÿ, ˇø £ Á | ü‘ ˚ ´ ø £ s ¡ ø £ åD m +< äT≈ £ î? uÀ ~ Û +# ˚ ~ yÓTÆHê ]{°\ ≈ £ î dü + ã +~ Û + ∫q $< ˚ ´ nsTT ñ +& Ü \ qï ìj TeT · + ˝Ò < äT. kÕú | + æ ∫qyês T ¡, q & çù | yês ¡ T yÓTÆHê ]{°\ T nsTT‘ ˚ # ê \ T, # Óù | Œ #·< äTe ⁄ @< Ó’ Hê n ~ yÓTÆHê ]{° $< ë ´ dü + düú >± H˚ 30e n ~ Ûø £ s ¡ D + øÏ +< ä > ∑T ] Ô +| üã & ÉT‘· T +~ ` nì düTÁ |”+ ø√s ¡ T º yês ¡ T‘ ˚˝≤Ãs ¡ T ` # ê˝≤ u≤ > ∑T +~. # Óù | Œ #·< äTe ⁄ yÓTÆHê ]{°\ ≈ £ î dü + ã +~ Û + ∫ +~ ø ± qø £ ÿs ¡ ˝Ò < äT, ø £ ˙dü + Ä #·< äTe ⁄ e \¢ \_ ∆ bı +< ˚ ~ yÓTÆHê ]{° ˝Ò nsTT ñ +& Ü \ qï ø £ ≥ º& ç @ yÓTÆHê ñ +< ë? nB ˝Ò < äT. yÓTÆHê ]{° $< ë ´ dü + dü úqT yÓTÆHê ]{°\ ø√düy˚T q & ÉbÕ \ ì ñ < ˚ ›•+ ∫q≥ º sTT‘ ˚ ª yê ] kı +‘· ø eT £ ÷´ ì {° ø√düy˚Tμ nì n ~ Ûø s £ D ¡ bÕsƒ ¡+ ˝À ù | s = ÿì ñ +& ˚yês ¡ ≥. n˝≤ ù | s = ÿq˝Ò < äT ø ± ã { Ï º | üP ] Ô >± yÓTÆHê ]{° $< ë ´ s ¡ Tú \ Á | üjÓ ÷» q + ø√düy˚T n˝≤ +{ Ï $< ë ´ dü + düú q & Éyê \ ì # Óù | Œ +< äT≈ £ î M˝Ò ¢< äì
St. Stephen ' s College( AIR 1992 SC
1630) πødüT˝À düTÁ |”+ ø√s ¡ T º < Ûäs ¡ à ìs ¡ íj · T +. yÓTÆHê ]{°\ T ø ± ì $< ë ´ s ¡ Tú \ ≈ £ î ø £ ˙dü + 50 XÊ‘·+ d” ≥T ¢ πø { ≤sTT +# ê \ ì düTÁ |”+ ø√s ¡ T º # Ó | æŒHê n ~ < ë≥≈ £ L & É < äì d”*+> ∑T @ MT ø ±< äT. yÓTT‘· Ô + d” ≥ ¢ qT yÓTÆHê ]{°\ T ø ± ì yê ] øÏ neTTà≈ £ îHêï n & > çπ yês T ¡ ˝Òs T ¡. ô | fÒ yê º & ÉT, q & çù | yê & ÉT yÓTÆHê ]{°
8 nø√ º ãsY, 2018 17