Toplumu sarmaşık gibi saran bitki: Çay
Bugünün kahve devi Amerika Birleşik Devletleri henüz tarih sahnesine çıkmamışken kahve İstanbul’ un sınırlarını aşarak Anadolu’ da yaygınlaşır. Ancak Osmanlı’ nın bölge hâkimiyetini kaybetmesiyle bir ithal ürüne dönüşen kahveye ulaşım giderek zorlaşır. Çay, tam da bu dönemde bir alternatif olarak gündeme gelir. 1900’ lerin başında Osmanlı Ziraat Nezareti, çayın Karadeniz kıyılarında
yetişip yetişmeyeceğini araştırır. İlk ciddi
deneme, 1917 yılında Batum’ dan getirilen çay tohumlarının Rize’ ye ekilmesiyle gerçekleşir. Fakat Birinci Dünya Savaşı ve sonrasında yaşanan siyasi ve ekonomik sorunlar, bu çabaların sonuçsuz kalmasına neden olur.
Cumhuriyet dönemiyle birlikte, Türkiye’ de tarım ve ekonomi politikalarında büyük bir dönüşüm yaşanır. 1924 yılında Rize ve çevresi çay tarımı için ideal bir bölge olarak belirlenir. Gürcistan’ dan tekrar çay tohumları
getirilir ve bu kez yapılan denemeler başarılı olur. Bölgenin iklimi ve toprağı,
çayın yetişmesi için uygun bir ortam sunar. 1930’ lu yıllardan itibaren çay tarımı hızla yayılır. Çay Kanunu’ nun çıkarılmasıyla birlikte devlet, bu tarım ürününe büyük destek verir ve Karadeniz Bölgesi, Türkiye’ nin çay üretim merkezi hâline gelir. Ülkemizin ilk çay fabrikası ise 1947’ de Rize’ de açılır.
Çayın Türkiye’ de hızla benimsenmesinin arkasında birkaç önemli neden bulunur. Birincisi, çay kahveye göre daha ekonomik bir içecektir. İkincisi, çay, kahvenin aksine yerel olarak üretilir ve ithalata bağımlı değildir. Bu durum, çayın kısa sürede halk arasında popülerleşmesini sağlar. Ayrıca çay, hazırlanışındaki pratiklikle zamanla kahvehanelerde bile kahvenin yerine geçmeye başlar. Dünyada üçüncü dalga kahveciliğin başladığı 2000’ li yıllarda Türkiye zincir kahvecilerle tanışacak, kahve bu dönemden itibaren tekrar günlük hayatımızda önemli bir yer tutar hâle gelecektir. Önceleri“ kahve” olarak adlandırdığımız içecek, sonradan ülkemize giren kahve çeşitlerinin arasına bu kez“ Türk kahvesi” adıyla katılacaktır.
19