Taşınmaz Mülkiyeti
kaydırmak için vs nedenlerle kullanılan geçici geçit hakları özel kanunlarda düzenlenir. Gerek
özel kanunlarda gerek TMK 747, 748. maddelerde tanımlanan geçit haklarından geçici olanlar
tapu kütüğüne tescil edilmeksizin doğarlar. Daimi nitelikteki geçit hakları kütüğün hak ve
mükellefiyetler sütununda gösterilir. Zorunlu geçit ya tarafların anlaşmaları ile ya da hâkim
kararı ile tesis ve tescil edilir. Hâkimin kararı ile geçit irtifakı hakkı doğar. Geçit hakkı malik
tarafından tesis edilmiş olan tüm sınırlı ayni haklardan önde yer alır. Bu hakkın kullanılması
için diğer sınırlı ayni hak sahiplerinin rızasını almak gerekmez. Zorunlu geçit hakkı zaruret
derecesini geçen amaçlar gözetilerek kurulamaz ve gözetilemez. Geçit hakkı eşyaya bağlı bir
irtifak olarak her iki taşınmazın irtifaklar sütununa da kaydedilir.
Zaruri Kaynak Hakkı: Kendi taşınmazından su ihtiyacını karşılaması imkânsız ya da
aşırı masraflı olan taşınmaz maliki, komşu taşınmaz malikinden onun ihtiyaç fazlası su
kaynağı üzerinde tam bir tazminat ödeyerek kaynak irtifakı kurulması talebinde bulunabilir.
Komşusunun kabul etmemesi halinde buna hâkimden karar vermesini isteyebilir.
Komşuluk İçin Lüzumlu Şeylere Katılma: Her taşınmaz maliki komşuluk hukukundan
doğan yetkilerinin kullanılması için gerekli işlere ve bunların giderlerine kendi yararlanması
oranında katılmakla yükümlüdür. (TMK md. 750,755)
4. Herkesin Yararlanabileceği Sınırlamalar
• Herkes orman ve meralara girip gezebilir. Mantar yabani meyve vb. şeylerden
yararlanabilir.
• Herkes verdiği zararı ödemek şartıyla kaybolan hayvan ya da eşyasını aramak için
başkasının taşınmazına girebilir.
• Kendisini veya başkasını bir zarardan korumak için başkasının arazisine ıztırar
halinde girebilir. Bu durumda önlediği zarar, verdiği zarardan büyük olmalıdır.
Ayrıca zarar veren kişi her halde bunu tazmin ile yükümlüdür.
B. Taşınmaz Malikinin Sorumluluğu
Bir taşınmaz maliki mülkiyet hakkının sınırlarını aşarak, başkalarına bir zarar verirse, verdiği
bu zararı tazminle yükümlüdür. (TMK md. 730)
Zarar gören kişi durumun eski haline getirilmesini, zararın tazminini ve ayrıca zarar
tehlikesinin önlenmesini dava yoluyla talep edebilir. Burada komşu kavramına sadece komşu
taşınmazların malikleri değil zilyetleri de dahildir. Yine bu kusursuz sorumluluğun muhatabı
olmak için malik olmak şart değildir. Sınırlı bir ayni hakka dayanarak taşınmazı kullananların
da kusursuz sorumluluğu söz konusudur.
145