STUDIES ON THE ORIENTAL SOURCES AND HISTORIOGRAPHY IN ARMENIA (EARLY Ծր․Ամփ․վերջն1 a5

ԺԹ դարն Օսմանյան կայսրության պատմության մեջ ընդունված է անվանել բարենորոգումների՝ թանզիմաթի շրջան: Լայնածավալ տերության ծայրամասային նահանգ- ներում փոփոխություններ իրականացնելու նպատակով 1865 թ. ստեղծվում է հատուկ հանձնախումբ՝ օժտված ռազ- մական և վարչարարական իրավասություններով: «Բարեփոխումների հանձնախմբի» ստեղծման և Զեյթունում նրա գործունեության մասին պատկերացում կազմելու հա- մար հույժ կարևոր նշանակություն ունեն երկու սկզբնաղ- բյուրներ՝ Ահմեդ Ջևդեթ փաշայի «Մա՛ռուզաթ» և Միսաք Քէլեշեանի «Սիս-Մատեան» աշխատությունները, որոնց վերլուծությունն էլ ընկած է սույն զեկուցման հիմքում: Սահակյան Քնարիկ - Sahakyan Knarik - Саакян Кнарик Մատենադարանի արաբատառ ֆոնդի արաբերեն քերականական ձեռագրերը Է դ. արաբական հաղթարշավներին զուգընթաց մեծ տարա- ծում ստացավ նաև արաբերենը՝ որպես կրոնի, կառավարման, կրթության և գիտության լեզու: Արաբերենով Ղուրանի լեզուն համարվում էր կատարյալ, քանի որ, ըստ ավանդույթի, այն թե- լադրվել էր Մուհամմադին Ալլահի կողմից, հետևաբար արաբե- րենն այլ լեզուների համեմատ գերադաս դիրքում էր գտնվում: Արգելված էր Ղուրանի թարգմանությունն այլ լեզուների: Արաբե- րենի անաղարտ պահելը դասվում էր պետական կարևորագույն խնդիրների շարքում: Ը դ. Արաբական խալիֆաթի կարևորագույն մշակութային կենտրոններում՝ նախ Բասրայում, ապա Քուֆա- յում, հետագայում նաև Բաղդադում, հիմնադրվում են լեզվաբա- նական դպրոցներ, որոնց նպատակն էր մշակել արաբերենի ուսումնասիրման հստակ համակարգ` բացառելու համար գրա- 68

STUDIES ON THE ORIENTAL SOURCES AND HISTORIOGRAPHY IN ARMENIA (EARLY Ծր․Ամփ․վերջն1 a5 | Seite 68