W?ród opinii obu grup pojawi?o si? te? kilkana?cie refleksji na temat faktu, i? prawd? jest, ?e muzu?manki i nie muzu?manki cz?sto my?l? o sobie w?a?nie w taki jak to przedstawiono na rysunku sposób, co pozwala obu grupom podnie?? w?asne poczucie warto?ci. Taki wynik badania rozszerza tez? indyjskiej aktywistki Chandry Talpade Mohanty o tym, i? feministki zachodu wykorzystuj? stereotypowy wizerunek „zawsze cnotliwej dziewicy” – muzu?manki do wzmocnienia w?asnej autoprezentacji, jako przeciwwagi131. Wydawa? mo?e si?, i? muzu?manki równie? u?ywaj? stereotypowego modelu nie muzlmanki pochodz?cej z krajów Zachodu do podkre?lenia swojej to?samo?ci i opisu. Brak na swój sposób przeciwnej grupy odniesienia nie pozwoli?by muzu?mankom na przedstawianie si? jako osób skromnych, honorowych, uduchowionych i pe?nych warto?ci, za? kobietom ?wiata Zachodu jako wyzwolonych, ?wiadomych, pewnych siebie, sprawuj?cych ca?kowit? kontrol? nad w?asnym ?yciem. Zapytane o to, co nie podoba im si? w ilustracji, feministki zachodnie uzna?y, i? przedstawia ona pewne ekstremum pogl?dów, gdzie z ?adnym nie sposób si? uto?sami?. Co wi?cej, obie kobiety przedstawione na rysunku s? esencj? stereotypowego my?lenia obu grup o sobie, podczas gdy nie wszystkie kobiety Zachodu s? „rozebrane”, „s?odkie”, „infantylne” i nie wszystkie muzu?manki ubrane s? w bezkszta?tne czadory. „Nie wszystkie zachodnie kobiety my?l? i wygl?daj? w ten sposób i nie wszystkie muzu?manki my?l? i wygl?daj? w ten sposób. Nie jestem pewna czy którekolwiek z nich tak my?li” (feministka ?wiata Zachodu, 19 lat, USA). Co trzecia respondentka uzna?a, ?e rysunek ten utrwala mi?dzykulturowe stereotypy. Zdanie muzu?manek okaza?o si? do?? podobne. Równie? zwróci?y uwag?, i? rysunek pos?uguje si? mow? stereotypów i nienaturalnych kontrastów. Jednak cz??? z nich stwierdzi?a, i? rysunek nie przedstawia sytuacji do ko?ca równowa?nej, poniewa? kobieta w bikini ubrana jest w taki sposób, aby zadowoli? m??czyzn?, podczas gdy kobieta w czadorze ubrana jest w niego aby zadowoli? Boga. Co 4 feministka muzu?ma?ska uzna?a, ?e w?a?nie dlatego nie powinno si? ich porównywa?. Wi?kszo?? zachodnich feministek opisa?o kobiet? w hid?abie s?owami o negatywnej warto?ci. Najcz??ciej definiowa?y j? jako uci?nion?, poddan?, nieciekaw?, bardzo religijn?, radykaln?, s?ab?, nie?mia??, skromn?, tradycyjn?, uprzedmiotowion?, roztrz?sion?, cich?, niezadowolon?, niewidzialn?, smutn?, zszokowan? widokiem drugiej, wystraszon?, zazdrosn?, za?ciankow?, tajemnicz?, ubran? w sposób niewygodny i niebezpieczny dla jej
Chandra Talpade Mohanty, W oczach Zachodu: nauka feministyczna a dyskursy kolonialne[w:] pod red. Nalini Visvanathan, Lynn Duggan, Nan Wiegersma i Laurie Nisonoff, Kobiety, gender i globalny rozwój, wybór tekstów, Polska Akcja Humanitarna, Warszawa 2012, str. 111-117.
131
82