ë ditët e sotme po bëhet gjithnjë e më e
vështirë krijimi dhe përforcimi i figurës
së një mësuesi, të një mjeshtri, të një
udhërrëfyesi që me përvojën dhe dijet e tij
të mund të përçojë sadopak tek nxënësit,
të cilët qëllojnë të jenë pikërisht ata që
jo vetëm janë të etur për të mëusar, por
kanë edhe mendje të ndryshme, secila në
bukurinë e saj, që kanë nevojë të zgjohen e
të përdoren për të mirën si individuale, ashtu
edhe të përgjithshme. Më vijnë në mend
disa arsye se përse unë nuk kam dikë që
ta thërres “mësues” me plot gojë. Ndoshta
sepse shumica ofrojnë dije dhe njohuri
që fare mirë mund t’i kishe marrë vetë
duke lexuar, ndoshta sepse pësoj shembje
idhujsh sa herë që një pyetjeje të sjellshme
i përgjigjen në mënyra shumëllojshmërisht
jo të hijshme, ose ndoshta thjesht sepse
është faji im dhe i atyre që kërkojnë shumë
nga jeta si unë. Gjithsesi, ata që them se e
meritojnë titullin shumë fisnik të mësuesit,
për mua ose janë shumë larg, ose kanë
kohë që kanë vdekur.
Është shumë e vërtetë shprehja se në fund të
fundit, nxënësi do të bëhet e do të formohet
sipas veprimeve të mësuesit, prandaj në
kohën tonë është e rëndësishme të mos kesh
një mendje lehtësisht të manipulueshme.
Sidoqoftë, disa njerëz janë më me fat se
ne në këtë këndvështrim. Gi dë Mopasani
ishte në të njëjtën kohë ngushëllimi dhe
krenaria e shtatë viteve të fundit të jetës
së mësuesit të tij, Gustav Floberit. Djaloshi
Mopasan ia rikthente shkrimtarit të plakur
dashamirësinë që tregonte ndaj tij të
shumëfishuar. Përpos kësaj, ai ndiqte me
vëmendje këshillat letrare, gjer në atë pikë
sa pjesa më e madhe e ideve të mësuesit
u bënë dhe të tijat, bashkë me mënyrat e
vëzhgimit dhe të kompozimit. Mopasani
punoi me Floberin
përgjatë shtatë viteve, në mësime me të
cilat ai i krijoi nocionet letrare që vështirë
se fitohen edhe pas dyzet viteve përvojë.
Diçka fort e vlefshme që Floberi i mësoi
nxënësit të tij të vetëm, ishte që kurrë nuk
duhej të shkruante artikuj që në fund nuk
do të donte t’i nënshkruante dhe kurrë nuk
duhej të vinte emrin e tij në fund të një
faqeje të shkruar në më pak se dy orë.
Kjo është një marrëdhënie e denjë mësuesi
dhe nxënësi. Nuk habitem pse sot është
vështirë të përsëriten gjëra të tilla. Floberi
i tregoi Mopasanit se gjithçka fshihet në
vëzhgimin e asaj që duam të shprehim, për
aq kohë dhe me aq vëmendje, sa të zbulojmë
një anë të saj që askush më parë nuk e
ka vënë re. Në të gjithë botën nuk gjen dy
kokrriza rëre të njëjta. Ai e shtynte të riun
Mopasan që me disa fjali të shprehte një
qenie apo send në mënyrën më të pastër
e të qartë të mundshme. Kështu u formua
rruga e tij letrare drejt natyralizmit dhe
realizmit. Nuk kishte si të ndodhte ndryshe.
Tregohet se Floberi e merrte nxënësin e tij
të dashur për të shëtitur gjerë e gjatë nëpër
fshatrat e blertë të Francës dhe njëherë, e
uli përballë një trungu të madh peme dhe
e urdhëroi ta përshkruante. Nuk e lejoi të
ngrihej nga vendi pa kaluar dy orë. Edhe
pse kishte një diferencë të madhe moshe
mes tyre, Floberi e shihte Mopasanin si mik
dhe besonte se me kalimin e kohës ai do të
fitonte origjinalitet, një mënyrë vetjake të
të parit e të të dëgjuarit, sepse atij shumë
pak i bëhej vonë për sukseset dhe lavdinë.
Ky është një parim i çmuar që haset rrallë
tek shkrimtarët.
Gjatë kohës që Mopasani qëndronte në
Paris, Floberi nuk i thoshte gjë tjetër veçse
ta përdorte kohën e tij më frytshëm. Thoshte
se duhej me patjetër