Wyobraź sobie, że bierzesz udział w eksperymencie, a nikt nie pyta Cię, czy chcesz w nim uczestniczyć, ani nie wyjaśnia, co naprawdę będzie się działo. Brzmi przerażająco? W przeszłości, zanim powstały formalne wytyczne etyczne, takie sytuacje były niemal codziennością w psychologii. Postęp nauki nie byłby możliwy bez różnorodnych eksperymentów przeprowadzanych na umysłach ludzi, a etyka, choć jest pojęciem bardzo ważnym, niełatwo ją kontrolować i w pełni zschowywać. Historia psychologii i nauk społecznych pokazuje, że granice badań często bywały przekraczane- czasem kosztem godności, bezpieczeństwa czy zdrowia uczestników. W odpowiedzi na te problemy powstały formalne wytyczne etyczne, takie jak Kodeks Etyczny Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego( APA), który określa podstawowe zasady prowadzenia badań psychologicznych, chroniące uczestników przed krzywdą i naruszeniem ich praw. Etyka badań naukowych powstała właśnie po to, by chronić ludzi przed nieetycznymi praktykami, a naukowców przed działaniem wbrew podstawowym zasadom moralnym. Rodzi się jednak pytanie- do jakiego stopnia kłamstwo jest akceptowalne? Kiedy kończy się dyskomfort, a zaczyna ból i krzywda? W tym artykule przyjrzę się bliżej sześciu kluczowym zasadom etyki oraz przykładom ich naruszenia.
Anonimowość
Anonimowość to coś, co w codziennym życiu traktujemy jako oczywistość – przecież nikt nie chciałby, żeby jego prywatne rozmowy czy zwyczaje były nagle publicznie ujawnione. Podobnie jest w badaniach naukowych: uczestnicy powinni czuć się bezpiecznie, wiedząc, że ich dane nie wyjdą poza laboratorium. Anonimowość pozwala prowadzić eksperymenty bez ryzyka, że informacje wrażliwe zostaną ujawnione lub wykorzystane w sposób szkodliwy. Przykład „ Tearoom Trade” Laud Humphreysa z 1970 roku pokazuje, do czego może prowadzić brak poszanowania tej zasady. Humphreys obserwował mężczyzn korzystających z publicznych toalet, spisywał numery rejestracyjne ich samochodów, a następnie odwiedzał ich w domach pod pretekstem ankiety. To działanie było ingerencją w najbardziej intymną sferę życia uczestników i wywoływało realne zagrożenie społeczne oraz emocjonalne. Współczesne wytyczne etyczne jasno określają, że każdy naukowiec musi dbać o zachowanie anonimowości uczestników.