KISIM XXVI Endokrin Sistem
Kısım Çeviri Editörü: Doç. Dr. Tülay Güran
Ünite 1
HİPOTALAMUS VE PİTÜİTER BEZ HASTALIKLARI
Bölüm 550
Hipotalamus ve Hipofiz
Hormonları
John S. Parks ve Eric I. Felner
Çeviri: Dr. Rana Gülcan, Dr. Tarık Kırkgöz
Hipofiz bezi tüm hormonal sisteminin başlıca düzenleyicisidir.
Hipofiz bezi hipotalamustan gelen sinyalleri alır ve cevap olarak hedef bezlere hipofiz hormonlarını gönderir. Hedef bezler
hormon üreterek hipotalamus ve hipofiz düzeyinde negatif geribildirim sağlar. Bu geribildirim mekanizması hipofizin hedef
bezler tarafından kan dolaşımına salınan hormon miktarının
düzenlemesini sağlar. Hipofizinin bu merkezi rolü ve çeşitli sinyalleri yorumlama ve cevap verme yeteneği hormonal sistemin
“ana bezi” olarak belirlenmesine yol açmıştır.
Bölüm 551
Hipopitüitarizm
John S. Parks ve Eric I. Felner
Çeviri: Dr. Rana Gülcan, Dr. Tarık Kırkgöz
Hipopitüitarizm büyüme hormonunun (BH) tek başına veya
diğer hipofiz hormon eksiklikleri ile birlikte yetersiz üretimidir.
Etkilenen çocukların doğum sonrası özellikle GH replasmanı
ile düzeltilebilen büyüme bozukluğu vardır. Konjenital hipopitüitarizm insidansının 4000 ile 10.000 canlı doğumda 1 olduğu
düşünülmektedir. Hipofizin gelişmesi veya hormon üretimini
doğrudan etkileyen genlerle ilişkin artan bilgi birikimi ile birçok
vaka spesifik genetik hastalıklara bağlanabilmektedir. İzole büyüme hormonu eksikliği (İBHE) olgularının %13’ünde ve çoklu
hipofizer hormon eksikliği (ÇHHE) olgularının %20’sinden 7
aday gen mutasyonu sorumlu tutulmaktadır. Mutasyon olma
ihtimali, pozitif aile öyküsü ile artar ve adrenokortikotropin
hormon (ACTH) eksikliği olan vakalarda azalır. Genetik hastalıkların genleri, hormonal fenotipleri, eşlik eden anomalileri ve
genetik geçiş şekilleri Tablolar 551-1 ve 551-2’de gösterilmiştir.
Edinsel hipopitüitarizm genellikle geç başlangıçlıdır ve farklı
nedenlerden kaynaklanmaktadır (Tablo 551-3).
ÇOKLU HİPOFİZER HORMON EKSİKLİĞİ
Genetik Formlar
Dizinsel yazılan transkripsiyon aktivasyon faktörleri doğrudan
ön hipofiz hücrelerinin farklılaşması ve proliferasyonunu etkiler. Bu proteinler homeobox genlerine benzeyen büyük bir DNA
bağlayıcı protein ailesinin üyeleridir. Bu mutasyonlar çeşitli hipofiz hormon eksikliklerini ortaya çıkarır. PROP1 ve POU1F1
1876
Tablo 551-1 ÇOKLU PİTUİTER HORMON EKSİKLİĞİNİN ETİYOLOJİK
SINIFLANDIRILMASI
GEN LOKASYONU
GENETİK FORMLAR
POU1F1 (PIT1)
PROP1
LHX3
LHX4
TPIT
HESX1
SOX3
PTX2
GLI2
GLI3
SHH (Sonic hedgehog)
EDİNSEL FORMLAR
İdiyopatik
Işınlama
Enflamasyon
Otoimmün
Post cerrahi
Tümör
Travma
FENOTİP
GH, TSH, PRL
GH, TSH, PRL, LH, FSH, ±ACTH, değişken AP
GH, TSH, PRL, LH, FSH, değişken AP, ±kısa boyun
GH, TSH, ACTH, küçük AP, EPP, ±Arnold Chiari
ACTH, ağır neonatal form
GH, diğerleri için değişken, küçük AP, EPP
Değişken eksiklikler, ±MR, EPP, küçük AP ve
stalk
Rieger sendromu
Holoprozensefali, orta hat defektleri
Hall-Pallister sendromu
Tek santral kesici diş ile birlikte GH eksikliği
KALITIM
R, D
R
R
D
R
R, D
XL
D
D
D
D
BH eksikliği diğer hormonlardan daha önce
gelişir
Histiyositoz, sarkoidoz
Hipofizit
Hipofiz sapı kesisi, vasküler sorunlar
Kraniyofarengeoma, gliom, pinealom
Sarsılmış veya hırpalanmış bebek sendromu,
taşıt
BELİRSİZ ETİYOLOJİ
İdiyopatik
Konjenital hipofiz yokluğu
Septo-optik displazi
Doğum travması
ACTH, adrenokortikotropik hormon; AP, ön hipofiz; D, dominant; EPP, ektopik arka hipofiz; FSH, folikül-stimülan
hormon; BH, büyüme hormonu; LH, luteinizan hormon; MR, mental retardasyon; PRL, prolaktin; R, resesif; TSH,
tiroid-stimülan hormon; XL, X’e bağımlı.
genleri hipofiz gelişiminde oldukça geç eksprese olur ve sadece ön hipofiz hücrelerinde eksprese edilir. Mutasyonları; diğer
organ anomalileri olmadan hipopitüitarizm oluşturur. HESX1,
LHX3, LHX4 ve PTX2 genleri erken evrelerde eksprese edilirler.
Aynı zamanda, diğer organlarda da eksprese edilirler. Bu genlerin mutasyonu diğer organ anomalilerini de içeren hipopitüitarizm fenotiplerini oluşturur.
PROP1 PROP1; somatotroplar, laktotroplar ve tirotropların çekirdeklerinde bulunur. Görevi POU1F1 ekpresyonunu açmayı içerir dolayısıyla PIT1 elçisi olarak adlandırılır. PROP1 mutasyonları hipofiz transkripsiyon faktör genleri içinde resesif ÇHHE
(çoklu hipofizer eksikliği) için en yaygın olarak anlatılandır ve
hipofiz transkripsiyon faktörü genlerinin tüm diğer mutasyonlarından 10 kez daha sık olarak rastlanır. Ekzon 2’deki 1 ya da
2 baz çiftinin silinmesi en sık rastlanılan mutasyondur, bunu
yanlış anlamlı, anlamsız ardından splice site mutasyonları izler.