MIDDLE EAST HISTORY POLITICS CULTURE XIII MIDDLE EAST XIII | Seite 244

ԱՆԻ ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
(ՀՀ ԳԱԱ ԳԿՄԿ)
ԱԼԵՔՍԱՆԴՐԵԹԻ ՍԱՆՋԱՔԻ ՀԱՐՑԸ ՈՐՊԵՍ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԽՆԴԻՐ 1920-30-ԱԿԱՆ ԹԹ.
Ալեքսանդրեթի սանջաքը (թուրքերեն՝ Իսքենդերուն) ներկայում
Հաթայի վիլայեթն է Թուրքիայի տարածքում և ընկած է Միջերկրական
ծովի հարավարևելյան հատվածում: Այնտեղ է գտնվում Ալեքսանդրեթի
նավահանգիստը, որը բնական նավահանգիստ է Միջերկրական
ծովում 1 : Ալեքսանդրեթի սանջաքը, ինչպես և ամբողջ Սիրիան, օսման-
յան լծի տակ մնաց 1516 թ. մինչև Առաջին համաշխարհային պատե-
րազմի ավարտը՝ 1918 թ., երբ Անտանտի զորքերը գրավեցին Սիրիան՝
մինչև Ալեքսանդրեթ ու Կիլիկիա: Այն դեռևս վաղ ժամանակներից
առևտրական կարևոր կենտրոն էր: Հատկապես Անտիոք քաղաքը
քրիստոնյաների համար կարևոր նշանակություն ուներ, քանի որ
Քրիստոսի մահից ու Հարությունից հետո իրենց կյանքի վերջին տարի-
ներն այնտեղ են գործել Պետրոս ու Պողոս առաքյալները: Հետագայում
Անտիոքում պատրիարքարան հիմնվեց 2 : Սանջաքն ուներ բազմազգ
բնակչություն։ 1937 թ. բնակչության ընդհանուր թիվը հասնում էր
240.000-ի, որի մոտ 49 տոկոսը կազմում էին արաբները, մոտ 23 տո-
կոսը՝ թուրքերը, 18 տոկոսը՝ հայերը, 8 տոկոսը՝ թուրքմենները, իսկ
մնացածը՝ քրդերը, չերքեզները և այլ փոքրամասնությունների ներկա-
յացուցիչները 3 :
Ալեքսանդրեթի սանջաքի հարցը միջազգային դիվանագիտական
խնդիր է եղել 1920-ական թվականներից մինչև Երկրորդ համաշխար-
հային պատերազմի նախօրյակը:
Նորաստեղծ Թուրքիայի Հանրապետության ղեկավարությունը
չէր հաշտվում այն մտքի հետ, որ սանջաքը Թուրքիայի կազմում չէ և
1 Տե՛ս Sanjian A., The Sanjak of Aleksandretta (Hatay), its impact on Turkish-Syrian
relations,(1939-56),Middle East Journal, Vol. 10, No. 4 , 1956, Middle East Institute , p.
379.
2 Տե՛ս Shields S., Fezzes in the River: Identity Politics and European Diplomacy in the
Middle East on the Eve of World War II, New York, 2011, p. 17:
3 Տե՛ս Բայրամյան Ա., Ալեքսանդրեթի սանջակի հարցը և միջազգային դիվանա-
գիտությունը (1936-39 թթ.), Ե․, 1998, էջ 18:
244