MIDDLE EAST HISTORY POLITICS CULTURE XIII MIDDLE EAST XIII | Page 227
ներից և հատկապես ժամանակի մամուլից, որոնց մեջ բերված վկայու-
թյունների համաձայն՝ 1890-1915 թթ. կազմակերպված կոտորածների
բոլոր մասակիցները, առանձին, փորձառու խմբեր կազմելով մաս-
նակցել են և՛ ջարդերին, և՛ քարավանների կողոպտմանը՝ կուտակելով
թուրքական ոսկու ահռելի կարողություն։
Զավեն պատրիարքի կազմած հայոց ցեղասպանության կազմա-
կերպիչների ցանկը աշխատության բնագիրը հրատարակության է
պատրաստել թուրք հետազոտող Ալի Սաիթ Չեթինօղլուն։ Բնագիրն
անձամբ չենք կարողացել տեսնել, համեմատել և ճշգրտել։ Այս երկրորդ
ցուցակում բերված են կազմակերպիչների ցանկերը, կենսագրական
երկար մանրամասնություններով։ Չնայած Չեթիղնօղլուի աշխատանքը
գրված է Զավեն պատիարքի ցուցակի հիման վրա, բայց ունի նաև
հավելումներ, որոնք արվել են Վարչապետության Հանրապետական
արխիվի, Օսմանյան արխիվի և զանազան այլ սկզբնաղբյուրների, հե-
տազոտությունների հիման վրա։
Պետք է նշենք, որ ԹՄ թվաքանակի համար առ այսօր շրջանա-
ռության մեջ է դրվել Ֆիլիպ Հենրի Ստոդդարդի ներկայացրած թիվը։
ԹՄ-ի առաջին հետազոտողը նշում է, որ թեշքիլաթականների ընդհա-
նուր թիվը եղել է 30 000 մարդ։ Սակայն նա ներկայացրել է միայն հե-
տախուզական թևը, և ընդհանրապես չի անդրադարձել Մեծ Եղեռնին
ունեցած մասնակցությանը, որը կարծում ենք, բխում էր նրա ընտրած
ուսումնասիրության նպատակից, որն էլ թուրք-ամերիկյան հարաբե-
րությունների մերձեցման ծիրից ներս էր։ Չնայած դրան՝ մենք կարևորել
և հաշվի ենք առել նաև այս ուսումնասիրությունը։
Ի վերջո հաշվարկ կատարելով բոլոր սկզբնաղբյուրներում բեր-
ված տեղեկությունները՝ կատարել ենք մեր հաշվարկը։ Ըստ այդմ
կազմել ենք աղյուսակներ, որոնց մեջ ներառել ենք պարագլուխներին,
առկայության դեպքում զինվորական կոչումը և զբաղեցրած պաշտոնը,
հնարավորության դեպքում ճշտել ենք ազգային պատկանելությունը,
առանձին ցանկով նշել նրանց մասնակցությունը գույքի հափշտակ-
մանը, անհատապես կուտակած ոսկու չափն, առանձին հավելվածով
ցույց ենք տվել նաև հայ գաղթականների քարավանների համար նա-
227