34
ŻYDOWSKIE ŻYCIE RELIGIJNE PODCZAS ZAGŁADY
W ŚWIETLE ŹRÓDEŁ
United States Holocaust Memorial Museum
Spotkanie poświęcone będzie żydowskiemu życiu religijnemu podczas Zagłady oraz
w pierwszych latach po zakończeniu wojny, ze szczególnym uwzględnieniem źródeł pierwotnych powstałych w latach 1939–1950. Organizatorzy chcą skupić się na dokumentach pozwalających lepiej zrozumieć religijne, społeczne
i wspólnotowe doświadczenia Żydów
w warunkach prześladowań, gettoizacji, deportacji i masowego mordu.
Każdy z uczestników warsztatu ma przedstawić pojedynczy dokument lub grupę powiązanych źródeł, osadzając je
w odpowiednim kontekście historycznym
i wyjaśniając ich znaczenie religijne, teologiczne, językowe lub społeczne.
Zakres tematyczny spotkania obejmuje m.in. rabiniczne responsa powstające
w czasie wojny, reakcje na nazistowską politykę prześladowań, duchowy opór, problemy konwersji, życie religijne
w gettach i obozach koncentracyjnych, funkcjonowanie sieci rabinicznych, religijną tożsamość osób żyjących w tzw. małżeństwach mieszanych, a także powojenne pytania dotyczące rytuałów związanych ze śmiercią i pochówkiem.
Istotnym założeniem projektu jest pokazanie, że doświadczenia religijnego podczas Zagłady nie można sprowadzać wyłącznie do kategorii zachowania lub utraty wiary. Źródła odsłaniają znacznie bardziej złożony obraz: próby podtrzymywania praktyk religijnych
w warunkach skrajnego zagrożenia, poszukiwanie odpowiedzi halachicznych na sytuacje bez precedensu, zachowywanie rytuałów wspólnotowych, ale także wątpliwości, konflikty i przemiany tożsamości.
Warsztat w Manchesterze będzie częścią szerszej inicjatywy badawczej Mandel Center dotyczącej religii i Zagłady. Organizatorzy planują, aby jednym
z rezultatów spotkania było przygotowanie akademickiego tomu źródeł wraz z esejami objaśniającymi. Publikacja ma być przeznaczona przede wszystkim do wykorzystania w nauczaniu uniwersyteckim. Dokumenty mają zostać opublikowane również w tłumaczeniach, jeśli będzie to konieczne, tak aby materiał mógł być dostępny dla szerszego grona odbiorców.
Do udziału zaproszono badaczy na różnych etapach kariery akademickiej, od doktorantów po profesorów. Termin składania zgłoszeń upłynął 20 października 2026 r.
Warsztat wpisuje się w działania Mandel Center, których celem jest rozwijanie badań nad mniej rozpoznanymi aspektami historii Zagłady oraz wzmacnianie międzynarodowej współpracy badawczej.
W tym przypadku szczególny nacisk położono na bezpośredni kontakt ze źródłami powstającymi w czasie prześladowań i bezpośrednio po wojnie, co ma pozwolić na pełniejsze uchwycenie religijnego wymiaru żydowskiego doświadczenia Zagłady.
W dniach 18–20 maja 2027 r. na University of Manchester odbędzie się międzynarodowy warsztat badawczy „Jewish Religious Life During the Holocaust: An Exploration of Essential Primary Sources”, organizowany przez Jack, Joseph and Morton Mandel Center for Advanced Holocaust Studies przy United States Holocaust Memorial Museum we współpracy z Centre for Jewish Studies University of Manchester.