ETYKA ZAWODOWA
I WSPÓŁUDZIAŁ W ZBRODNI. REFLEKSJE PO STYPENDIUM
W AUSCHWITZ
Adam Shen, FASPE
„Myśląc o czymś tak potwornym jak Zagłada, niezwykle łatwo jest postawić się w roli ofiary – a taka perspektywa może nawet przynosić swoistą pociechę. Łatwo też doszukiwać się analogii między ówczesnym losem Żydów
a niesprawiedliwością, której sami doświadczyliśmy lub której byliśmy świadkami. Chciałbym jednaj, abyśmy
w czasie, który spędzimy razem, spojrzeli na siebie z perspektywy sprawcy. To zazwyczaj o wiele trudniejsze”.
Takie zadanie już pierwszego dnia postawił przed nami Thorsten Wagner, główny wykładowca programu FASPE. Wraz
z kilkudziesięcioma studentami studiów magisterskich i doktoranckich oraz osobami rozpoczynającymi karierę zawodową w świecie biznesu, projektowania, nowych technologii i prawa wyruszyłem w dwutygodniową podróż studyjną po Niemczech i Polsce. Mieliśmy tam zgłębiać historię Zagłady, dyskutować o moralnych kompromisach i klęsce etycznej przedstawicieli tych zawodów, którzy współtworzyli i realizowali nazistowską politykę, a wreszcie – szukać odniesień do naszych własnych ścieżek zawodowych.
Zrozumieliśmy, że erozja norm etycznych postępowała początkowo stopniowo, by nagle gwałtownie przyspieszyć. Reżim nazistowski, choć przez cały okres swojego istnienia skrajnie rasistowski, po przejęciu władzy wdrażał swoją ideologię etapami.
To, co zaczęło się od sankcji ekonomicznych i wykluczenia społecznego, w ciągu niespełna dekady doprowadziło do masowych mordów. Wizyty w muzeach, miejscach pamięci na terenie dawnych obozów pracy, ośrodków „eutanazji” i obozów zagłady w Niemczech
Fundacja Fellowships at Auschwitz for the Study of Professional Ethics (FASPE) promuje odpowiedzialność etyczną wśród liderów współczesnych grup zawodowych. Realizuje to m.in. poprzez coroczne programy stypendialne, szkolenia oraz sympozja. Każdego roku FASPE przyznaje od 80 do 90 stypendiów studentom studiów podyplomowych oraz osobom rozpoczynającym karierę w sześciu dziedzinach: biznesie, teologii, projektowaniu i technologii, dziennikarstwie, prawie oraz medycynie. Programy stypendialne opierają się na intensywnych wyjazdach studyjnych do Niemiec i Polski, obejmujących wizyty w Miejscu Pamięci Auschwitz oraz innych lokalizacjach związanych z działalnością przedstawicieli różnych grup zawodowych w czasach narodowego socjalizmu. To właśnie tam stypendyści analizują – często zaskakująco przyziemne i bliskie im samym – motywacje oraz procesy decyzyjne osób wykonujących te same zawody w okresie Trzeciej Rzeszy. Taka analiza ma skłaniać do przemyśleń nad rolą etyki w ich własnym życiu zawodowym, a siła autentycznych miejsc pozwala odnieść historię do współczesności, nadając refleksji nad etyką głęboki, osobisty wymiar.
W każdym numerze, miesięcznik „Memoria” publikuje tekst jednego ze stypendystów. Prace te odzwierciedlają unikalne podejście FASPE do etyki zawodowej i podkreślają, jak bardzo współczesny świat potrzebuje rzetelnej refleksji nad etyką.
14