11
Listę beneficjentów Programu Grantowego 2025 ogłoszono w sierpniu 2026 roku.
W wybranych projektach uczestniczą partnerzy z 17 krajów, a same projekty odpowiadają na kilka ściśle ze sobą powiązanych wyzwań: ochronę świadectw historycznych, rozwijanie nowych metod edukacji o Zagładzie, pogłębianie wiedzy
o ludobójstwie Romów oraz przeciwdziałanie zniekształcaniu historii Zagłady, antysemityzmowi
i uprzedzeniom wobec Romów.
Międzynarodowy wymiar ma dla programu znaczenie fundamentalne. Granty IHRA nie służą jedynie finansowaniu poszczególnych inicjatyw – mają także zachęcać instytucje, badaczy, edukatorów i organizacje społeczeństwa obywatelskiego do współpracy ponad granicami państw.
W ciągu ostatniej dekady wsparcie
w ramach programu otrzymało ponad 150 projektów z całego świata. W naborze 2025 organizacje mogły ubiegać się o granty
w wysokości do 30 000 euro na projekty trwające maksymalnie 24 miesiące.
Ratowanie źródeł historycznych
Punktem wyjścia części projektów jest zadanie bodaj najważniejsze dla instytucji pamięci: ocalenie świadectw historycznych, zanim przepadną. Ukraińskie Centrum Pamięci o Holokauście „Babi Jar” będzie współpracować z instytucjami archiwalnymi w swoim kraju oraz w Izraelu, Niemczech i Stanach Zjednoczonych przy digitalizacji i katalogowaniu ponad 32 000 historycznych fotografii dokumentujących życie Żydów przed Zagładą, w jej trakcie
i po niej. Docelowo zbiór zostanie bezpłatnie udostępniony w internecie. Projekt jest szczególnie pilny teraz, gdy trwająca wojna zagraża archiwom, pomnikom i innym elementom dziedzictwa kulturowego Ukrainy.
Inny projekt dotyczy historii wciąż zaskakująco mało znanej. 15 maja 1944 roku z Francji wyruszył transport nr 73, którym deportowano 878 żydowskich mężczyzn. W przeciwieństwie do większości transportów z Francji nie skierowano go do Auschwitz, lecz do krajów bałtyckich. Yahad – In Unum wraz
z partnerami we Francji i na Litwie będzie kontynuować badania nad losami deportowanych, sięgając do archiwów, zbierając relacje i prowadząc badania archeologiczne. Celem projektu jest nie tylko odtworzenie losów poszczególnych osób, lecz także zachowanie pamięci
o jednej z najsłabiej udokumentowanych deportacji z Francji w czasie Zagłady.
Świadectwa historyczne mogą również pozostawać dosłownie ukryte w terenie. Fundacja Zapomniane, we współpracy
z Bildungswerk Stanislaw Hantz
w Niemczech, będzie nadal identyfikować
i dokumentować nieoznaczone miejsca pochówku ofiar Zagłady. Zbadanych zostanie kolejnych 30 miejsc – na podstawie kwerend archiwalnych i relacji świadków oraz z użyciem metod archeologicznych. Ważnym elementem projektu jest zapewnienie tym miejscom trwałej ochrony prawnej. Tysiące ofiar Zagłady w Europie Wschodniej wciąż spoczywają w grobach, które nigdy nie zostały właściwie oznaczone ani upamiętnione.
Projekty te pokazują, że ochrona historii Zagłady nie ogranicza się do zabezpieczania obiektów, które już znajdują się w muzeach i archiwach. Może oznaczać ratowanie zbiorów zagrożonych przez wojnę, odtwarzanie losów ludzi, których historie znamy tylko fragmentarycznie, albo odnajdywanie miejsc, gdzie ofiary pochowano anonimowo, w nieoznaczonych grobach.
Przeciwdziałanie zniekształceniom
Inne projekty odpowiadają na odmienne, ale coraz wyraźniejsze wyzwanie: szerzenie nierzetelnych, manipulacyjnych lub celowo zniekształconych wersji historii Zagłady.
Centrum Holokaustu i Ludobójstwa
w Kapsztadzie będzie współpracować
z dziennikarzami, blogerami
i przedstawicielami mediów z krajów południowej Afryki. Zostaną przygotowane szkolenia oraz praktyczne materiały, które mają poprawić jakość relacjonowania tematów związanych z Zagładą, a także pomóc osobom pracującym w mediach rozpoznawać zniekształcenia i fałszywe informacje oraz na nie reagować. Partnerami są między innymi Fundacja Konrada Adenauera, Centropa i Żydowskie Muzeum Galicja.
Londyński Ośrodek Badań nad Współczesnym Antysemityzmem zajmie się z kolei niezwykłą trwałością antysemickich stereotypów wizualnych. Projekt Visualising Blood Libels: Jews, Myths and Media (Oskarżenia o mord rytualny w obrazach: Żydzi, mity i media) prześledzi ikonografię antysemickich mitów – od przedstawień średniowiecznych po współczesne media społecznościowe. Przygotowane w jego ramach materiały online, przeznaczone przede wszystkim dla edukatorów
i dziennikarzy, mają pomóc im zrozumieć nie tylko poszczególne obrazy, lecz także historyczną ciągłość języka wizualnego służącego stygmatyzowaniu Żydów.
Obie inicjatywy odzwierciedlają ważną zmianę warunków, w jakich funkcjonuje edukacja o Zagładzie. Wiedza historyczna konkuruje dziś z ogromną ilością treści wizualnych i tekstowych krążących
w internecie, gdzie wyrwane z kontekstu fotografie, zmanipulowane obrazy i dawne uprzedzenia mogą w bardzo krótkim czasie dotrzeć do szerokiego grona odbiorców. Przeciwdziałanie zniekształceniom wymaga więc coraz częściej nie tylko wiedzy historycznej, lecz także kompetencji medialnych i współpracy
z tymi, którzy kształtują przekaz publiczny.
W poszukiwaniu nowych dróg edukacji
Kilka spośród wspartych projektów stara się dotrzeć do odbiorców poza szkołą czy muzeum. Jednym z najbardziej nietypowych przykładów jest projekt The Memory Game: Football, Holocaust Education, and the Fight Against Antisemitism (Gra o pamięć: piłka nożna, edukacja o Holokauście i walka
z antysemityzmem) prowadzony przez Clemson University w Stanach Zjednoczonych. Projekt, zbiegający się
w czasie z Mistrzostwami Świata FIFA 2026, wykorzysta piłkę nożną jako punkt wyjścia do poznawania historii Zagłady. We współpracy z instytucjami związanymi
z takimi klubami jak Bayern Monachium, Borussia Dortmund, Werder Brema, FC St. Pauli i Eintracht Frankfurt powstaną wystawy, materiały cyfrowe i warsztaty edukacyjne łączące dzieje europejskich klubów piłkarskich z historiami prześladowań w okresie nazistowskim.
Węgierska Fundacja Pamięci Społecznej „Zachor” przeniesie edukację na ulice Charkowa. IWalk Kharkiv (Spacer po Charkowie) to cyfrowa trasa spacerowa łącząca miejsca w tym ukraińskim mieście
z historią Żydów, relacjami ocalałych
i losami konkretnych osób. Z trasy będzie można korzystać zarówno na miejscu, jak
i zdalnie, dzięki czemu uczniowie i wszyscy zainteresowani będą mogli poznawać historię Zagłady w przestrzeni, w której rozgrywały się wydarzenia.
Listę beneficjentów Programu Grantowego 2025 ogłoszono w sierpniu 2026 roku.
W wybranych projektach uczestniczą partnerzy z 17 krajów, a same projekty odpowiadają na kilka ściśle ze sobą powiązanych wyzwań: ochronę świadectw historycznych, rozwijanie nowych metod edukacji o Zagładzie, pogłębianie wiedzy
o ludobójstwie Romów oraz przeciwdziałanie zniekształcaniu historii Zagłady, antysemityzmowi
i uprzedzeniom wobec Romów.
Międzynarodowy wymiar ma dla programu znaczenie fundamentalne. Granty IHRA nie służą jedynie finansowaniu poszczególnych inicjatyw – mają także zachęcać instytucje, badaczy, edukatorów i organizacje społeczeństwa obywatelskiego do współpracy ponad granicami państw.
W ciągu ostatniej dekady wsparcie
w ramach programu otrzymało ponad 150 projektów z całego świata. W naborze 2025 organizacje mogły ubiegać się o granty
w wysokości do 30 000 euro na projekty trwające maksymalnie 24 miesiące.
Ratowanie źródeł historycznych
Punktem wyjścia części projektów jest zadanie bodaj najważniejsze dla instytucji pamięci: ocalenie świadectw historycznych, zanim przepadną. Ukraińskie Centrum Pamięci o Holokauście „Babi Jar” będzie współpracować z instytucjami archiwalnymi w swoim kraju oraz w Izraelu, Niemczech i Stanach Zjednoczonych przy digitalizacji i katalogowaniu ponad 32 000 historycznych fotografii dokumentujących życie Żydów przed Zagładą, w jej trakcie
i po niej. Docelowo zbiór zostanie bezpłatnie udostępniony w internecie. Projekt jest szczególnie pilny teraz, gdy trwająca wojna zagraża archiwom, pomnikom i innym elementom dziedzictwa kulturowego Ukrainy.
Inny projekt dotyczy historii wciąż zaskakująco mało znanej. 15 maja 1944 roku z Francji wyruszył transport nr 73, którym deportowano 878 żydowskich mężczyzn. W przeciwieństwie do większości transportów z Francji nie skierowano go do Auschwitz, lecz do krajów bałtyckich. Yahad – In Unum wraz
z partnerami we Francji i na Litwie będzie kontynuować badania nad losami deportowanych, sięgając do archiwów, zbierając relacje i prowadząc badania archeologiczne. Celem projektu jest nie tylko odtworzenie losów poszczególnych osób, lecz także zachowanie pamięci
o jednej z najsłabiej udokumentowanych deportacji z Francji w czasie Zagłady.
Świadectwa historyczne mogą również pozostawać dosłownie ukryte w terenie. Fundacja Zapomniane, we współpracy
z Bildungswerk Stanislaw Hantz
w Niemczech, będzie nadal identyfikować
i dokumentować nieoznaczone miejsca pochówku ofiar Zagłady. Zbadanych zostanie kolejnych 30 miejsc – na podstawie kwerend archiwalnych i relacji świadków oraz z użyciem metod archeologicznych. Ważnym elementem projektu jest zapewnienie tym miejscom trwałej ochrony prawnej. Tysiące ofiar Zagłady w Europie Wschodniej wciąż spoczywają w grobach, które nigdy nie zostały właściwie oznaczone ani upamiętnione.
Projekty te pokazują, że ochrona historii Zagłady nie ogranicza się do zabezpieczania obiektów, które już znajdują się w muzeach i archiwach. Może oznaczać ratowanie zbiorów zagrożonych przez wojnę, odtwarzanie losów ludzi, których historie znamy tylko fragmentarycznie, albo odnajdywanie miejsc, gdzie ofiary pochowano anonimowo, w nieoznaczonych grobach.
Przeciwdziałanie zniekształceniom
Inne projekty odpowiadają na odmienne, ale coraz wyraźniejsze wyzwanie: szerzenie nierzetelnych, manipulacyjnych lub celowo zniekształconych wersji historii Zagłady.
Centrum Holokaustu i Ludobójstwa
w Kapsztadzie będzie współpracować
z dziennikarzami, blogerami
i przedstawicielami mediów z krajów południowej Afryki. Zostaną przygotowane szkolenia oraz praktyczne materiały, które mają poprawić jakość relacjonowania tematów związanych z Zagładą, a także pomóc osobom pracującym w mediach rozpoznawać zniekształcenia i fałszywe informacje oraz na nie reagować. Partnerami są między innymi Fundacja Konrada Adenauera, Centropa i Żydowskie Muzeum Galicja.
Londyński Ośrodek Badań nad Współczesnym Antysemityzmem zajmie się z kolei niezwykłą trwałością antysemickich stereotypów wizualnych. Projekt Visualising Blood Libels: Jews, Myths and Media (Oskarżenia o mord rytualny w obrazach: Żydzi, mity i media) prześledzi ikonografię antysemickich mitów – od przedstawień średniowiecznych po współczesne media społecznościowe. Przygotowane w jego ramach materiały online, przeznaczone przede wszystkim dla edukatorów
i dziennikarzy, mają pomóc im zrozumieć nie tylko poszczególne obrazy, lecz także historyczną ciągłość języka wizualnego służącego stygmatyzowaniu Żydów.
Obie inicjatywy odzwierciedlają ważną zmianę warunków, w jakich funkcjonuje edukacja o Zagładzie. Wiedza historyczna konkuruje dziś z ogromną ilością treści wizualnych i tekstowych krążących
w internecie, gdzie wyrwane z kontekstu fotografie, zmanipulowane obrazy i dawne uprzedzenia mogą w bardzo krótkim czasie dotrzeć do szerokiego grona odbiorców. Przeciwdziałanie zniekształceniom wymaga więc coraz częściej nie tylko wiedzy historycznej, lecz także kompetencji medialnych i współpracy
z tymi, którzy kształtują przekaz publiczny.
W poszukiwaniu nowych dróg edukacji
Kilka spośród wspartych projektów stara się dotrzeć do odbiorców poza szkołą czy muzeum. Jednym z najbardziej nietypowych przykładów jest projekt The Memory Game: Football, Holocaust Education, and the Fight Against Antisemitism (Gra o pamięć: piłka nożna, edukacja o Holokauście i walka
z antysemityzmem) prowadzony przez Clemson University w Stanach Zjednoczonych. Projekt, zbiegający się
w czasie z Mistrzostwami Świata FIFA 2026, wykorzysta piłkę nożną jako punkt wyjścia do poznawania historii Zagłady. We współpracy z instytucjami związanymi
z takimi klubami jak Bayern Monachium, Borussia Dortmund, Werder Brema, FC St. Pauli i Eintracht Frankfurt powstaną wystawy, materiały cyfrowe i warsztaty edukacyjne łączące dzieje europejskich klubów piłkarskich z historiami prześladowań w okresie nazistowskim.
Węgierska Fundacja Pamięci Społecznej „Zachor” przeniesie edukację na ulice Charkowa. IWalk Kharkiv (Spacer po Charkowie) to cyfrowa trasa spacerowa łącząca miejsca w tym ukraińskim mieście
z historią Żydów, relacjami ocalałych
i losami konkretnych osób. Z trasy będzie można korzystać zarówno na miejscu, jak
i zdalnie, dzięki czemu uczniowie i wszyscy zainteresowani będą mogli poznawać historię Zagłady w przestrzeni, w której rozgrywały się wydarzenia.