Pierwszy odcinek, opublikowany w dniu urodzin Aleksa, to rozmowa z Robertem Gądkiem, dyrektorem Festiwalu Kultury Żydowskiej w Krakowie. Rozmawiamy
w nim o historii i znaczeniu tego wydarzenia, o miejscu kultury żydowskiej we współczesnej Polsce, jak również
o szansach i trudnościach wpisanych
w dzisiejszy dialog polsko-żydowski.
Bohaterką drugiego odcinka jest dr Katarzyna Person, dyrektorka Muzeum Getta Warszawskiego i jedna z czołowych badaczek Zagłady oraz historii polsko-
-żydowskiej. W naszej rozmowie poruszamy jedne z najbardziej złożonych zagadnień w badaniach nad Zagładą: temat Żydowskiej Służby Porządkowej w getcie warszawskim, losy Żydów-chrześcijan, działalność powojennego Sądu Społecznego
i znaczenie Archiwum Ringelbluma, a także sposoby, w jakie najnowsze odkrycia naukowe można przekładać na narracje muzealne dla przyszłych pokoleń.
Trzeci odcinek przenosi nas do Będzina, gdzie rozmawiam z Karoliną i Piotrem Jakowenkami z fundacji Brama Cukermana. Ich działalność jest głęboko zakorzeniona
w lokalnym krajobrazie oraz w śladach społeczności żydowskiej, która została niemal całkowicie zgładzona. Nasza rozmowa koncentruje się na tym, co
w praktyce oznacza bycie strażnikami pamięci – zarówno w słowach, jak
i w czynach. Mówimy o odkrywaniu zapomnianych miejsc i historii, ratowaniu ocalałych materialnych świadectw żydowskiego życia, zabezpieczaniu pozostałości bunkra bojowników będzińskiego getta oraz o szukaniu nowych sposobów na uczynienie żydowskiej historii Będzina żywą częścią współczesności. Rozmawiamy również o ich wizji przyszłości, w tym o planach utworzenia Domu Bojowników Getta w Będzinie,
a także o szerszym problemie: co odpowiedzialność za pamięć żydowską oznacza dla współczesnych Polaków, żyjących w miastach i miasteczkach naznaczonych nieobecnością dawnych sąsiadów.
Rozpiętość tematyczna tych trzech pierwszych rozmów jest w pełni zamierzona. Historii polsko-żydowskiej nie da się bowiem sprowadzić do jednego zagadnienia ani zamknąć w jednym okresie historycznym. Obejmuje ona wieki żydowskiej obecności na ziemiach polskich, Zagładę i jej następstwa, współczesną kulturę i życie społeczności żydowskiej, rolę muzeów i miejsc pamięci, edukację, badania naukowe, a także konflikty pamięci oraz poszukiwanie nowych form dialogu.
Aleks rozumiał to zapewne lepiej niż większość ludzi.
Potrafił rozmawiać o Zagładzie, a chwilę później przejść do współczesnej literatury polskiej czy sportu; o historii Żydów,
a następnie o życiu w kibucu i nawadnianiu pól; o trudnych rozdziałach w relacjach polsko-żydowskich, stale budując przy tym nowe przyjaźnie w Polsce.
Ta umiejętność funkcjonowania na styku tożsamości, historii i różnych punktów widzenia stanowi istotną część spuścizny, którą podcast „Bridging Voices” pragnie nieść dalej.
Dialog nie wymaga jednomyślności. Wymaga wiedzy, ciekawości, gotowości do zadawania trudnych pytań oraz – co być może najważniejsze – gotowości do uważnego słuchania.
Alex robił dokładnie to przez całe dziesięciolecia.
Podcast „Bridging Voices – Polish-Jewish Dialogue” to jeden ze sposobów na to, by ta rozmowa trwała nadal.
Audycja jest dostępna na Spotify, Apple Podcasts oraz innych popularnych platformach podcastowych. Zapraszam czytelników „Memorii” do słuchania, śledzenia kolejnych dyskusji
i współtworzenia tej przestrzeni.
Aby usłyszeć głos Alexa i poznać jego spuściznę, kliknij link.
21