PRACE ROMSKIEJ ARTYSTKI
CEIJI STOJKI W MSN
Muzeum Getta Warszawskiego
Muzeum Getta Warszawskiego zaprasza na wystawę „Kwestia kobieca 1550–2025”, która od 21 listopada 2025 roku jest prezentowana w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Wśród prac, niemal 150 artystek, znajdą się obrazy romskiej artystki Ceiji Stojki – z kolekcji Muzeum Getta Warszawskiego: Dressage (Tresura) 2001 oraz Quand les corbeaux ont faim, ils viennent sur la terre (Kiedy wrony są głodne, przylatują na ziemię) 2001.
Ceija Stojka urodziła się w 1933 roku w Kraubath, w Austrii. Miała dziesięć lat, kiedy razem
z matką i piątką rodzeństwa trafiła do KL Auschwitz – do Zigeunerlager, czyli tzw. obozu cygańskiego utworzonego
w Auschwitz II-Birkenau. Tam, od 1943 roku, zwożono rodziny Romów i Sinti z całej Europy. Następnie do obozów Ravensbrück i Bergen-Belsen.
Z całej jej rodziny, liczącej około dwustu osób, wojnę przeżyła tylko ona, jej matka i czworo rodzeństwa.
Dopiero po ponad 40 latach od zakończenia wojny Ceija Stojka przerwała milczenie. W 1988 roku ukazała się jej pierwsza książka „Wir leben im Verborgenen” (Żyjemy
w ukryciu). Zaczęła również malować, wyrażając się we wrażliwej kolorystyce
i symbolicznej kompozycji oraz silnej ekspresyjności – w swoim niepowtarzalnym stylu. Miała wówczas 55 lat.
Dwie prace artystki z kolekcji MGW, które są prezentowane na wystawie, to swoisty dokument romskiego doświadczenia zagłady, namalowany
i narysowany ręką Ocalałej. Na obrazie „Dressage” grupa ściśniętych kobiet została przeciwstawiona dwóm czarnym postaciom ukazanym tyłem. Obok jednej z nich siedzi czarny pies, widać pejcz leżący na pokrytej śniegiem ziemi.
W pracy „Quand les corbeaux ont faim, ils viennent sur la terre” naprzeciwko grupy stłoczonych więźniarek widzimy postać strażniczki, która zamaszystym gestem smaga pejczem pochyloną kobietę
w czarnej sukni. Dynamikę tej sceny podkreślają sylwety czarnych ptaków pokrywające całe niebo.
26
Wystawa w Muzeum Sztuki Nowoczesnej potrwa do 3 maja 2026 r. Przygotowana przez kuratorkę i historyczkę sztuki Alison M. Gingeras, polemizuje z mitem nieobecności artystek w sztuce.
Składająca się z dziewięciu części opowieść wizualna stanowi świadectwo trwałej i dynamicznej działalności twórczej kobiet przez ostatnie 500 lat.