INmagazine 43. Sayı INmagazine Sayı 43 | Page 51

Yönetişimin Dayanağı: Farklı Çerçeveler, Ortak Beklenti
Yapay zekâ alanında son yıllarda bağlayıcı düzenlemelerden gönüllü standartlara uzanan geniş bir normatif çerçeve oluşmuştur. Metinlerin hukuki nitelikleri birbirinden farklı olsa da kurumlardan bekledikleri asgari yapı büyük ölçüde ortaktır. Kurumlara yol gösterebilecek temel çerçeveler ve yönetişim açısından kapsamları aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
Çerçeve Niteliği Yönetişim Unsurları
Risk düzeyine göre kademeli yükümlülükler; risk
yönetim sistemi, veri yönetişimi, teknik doküman-
AB Yapay Zekâ Tüzüğü
Bağlayıcı, risk temelli düzenleme
tasyon, insan gözetimi, uygunluk değerlendirmesi piyasa arzı sonrası izleme; kullanıcı kurumlar için yapay zeka okuryazarlığı, şeffaflık ve temel haklar etki değerlendirmesi
Avrupa Konseyi Yapay Zeka Çerçeve Anlaşması( CETS 225)
Bağlayıcı uluslararası antlaşma( Onay süreçleri devam etmekte, Türkiye imzacılar arasında yer almamaktadır.)
İnsan onuru, eşitlik, mahremiyet, şeffaflık ve hesap verilebilirlik ilkeleri, taraf devletlere risk ve etki değerlendirmesi ile başvuru yolu yükümlülüğü
ISO / IEC 42001 ve 23894
Belgelendirilebilir yönetim sistemi standardı ve risk rehberi standartları
Politika, rol, kontrol, iç denetim ve performans değerlendirmesinden oluşan yönetim sistemi; yapay zekâya özgü risk metodolojisi
NIST Yapay Zeka Risk Yönetimi Çerçevesi( AI RMF)
Gönüllü operasyonel risk çerçevesi
Yönetişim, haritalama, ölçme ve yönetme( Govern – Map – Measure – Manage) işlevleriyle riski günlük işleyişe bağlanması
49
OECD Yapay Zeka İlkeleri
Hükümetlerarası ilke seti
İnsan hakları, adalet, şeffaflık, güvenlik ve hesap verebilirlik için ortak değer dili
UNESCO Yapay Zeka Etiği Tavsiye Kararı
İnsan hakları odaklı uluslararası çerçeve
Etik etki değerlendirmesi, kapsayıcılık ve toplumsal etkilerin gözetilmesi
Düzenleyici kaynaklar bu liste ile sınırlı değildir. Kişisel veri işleyen sistemler açısından( AB) 2016 / 679 sayılı AB Genel Veri Koruma Tüzüğü( GDPR) belirleyici konumunu korumaktadır. ABD’ de kapsamlı tek bir federal yapay zeka düzenlemesi bulunmamaktadır; federal politikalar, NIST tarafından yayımlanan çerçeveler ve eyalet düzeyindeki kurallarla bu alana yön verilmektedir. Birleşik Krallık, spesifik bir çerçeve kanun yerine mevcut sektörel düzenleyicilere dayanan, yenilik odaklı bir modeli sürdürmektedir. Çin ise tek bir çerçeve kanun yerine, algoritmik öneri sistemleri, derin sentez uygulamaları, üretken yapay zeka hizmetleri ve yapay zeka üretimi içeriğin etiketlenmesi gibi alanları ayrı ayrı düzenleyen bağlayıcı düzenlemeler ile ilerlemiş; 1 Ocak 2026 ' da yürürlüğe giren Siber Güvenlik Kanunu değişikliğiyle de kanun kapsamına yapay zekânın geliştirilmesi, etik standartları ve risk gözetimine ilişkin maddeler eklenmiştir.
G7 Hiroşima Süreci kapsamında kabul edilen Uluslararası Davranış Kuralları, gelişmiş yapay zekâ geliştiricileri için gönüllü bir uluslararası referans sunmaktadır. Asya-Pasifik ' te Güney Kore ' nin Yapay Zekâ Temel Kanunu yüksek etkili sistemler için risk yöne-