TEİD AKADEMİ
Kurumsal Etik Kültüründe Güven Sorunu: Etik İhlal Bildirim Mekanizmaları Gerçekten Çalışıyor Mu?
Yazı: Av. Bengisu Akalan
18
Günümüzde şirketler, etik değerlere bağlılıklarını çoğu zaman etik kodlar, iç prosedürler, uyum politikaları ve bildirim kanalları aracılığıyla görünür kılmaktadır. Ancak kurumsal etik kültürünün gerçek karşılığı, yalnızca bu belgelerin varlığıyla değil, çalışanların yanlış gördükleri durumları güvenle dile getirip getiremedikleriyle ölçülür. Bu nedenle etik ihlal bildirim mekanizmaları, kurumların etik iddiasının uygulamadaki en önemli sınama alanlarından biridir.
Whistleblowing, çalışanın işyerinde öğrendiği 1. Etik, Örgütsel Etik Ve Whıstleblowıng hukuka aykırı, etik dışı veya kurum politikalarına aykırı bir durumu ilgili kişi ya da ayrımının ötesinde sorumluluk ve özen ölçütleriyle yönlen-
Etik, çalışma yaşamında bireyin davranışlarını doğru-yanlış
mercilere bildirmesi olarak açıklanabilir. diren ilkeler bütünü olarak ele alınabilir. Bu çalışma bakımından asıl önem taşıyan örgütsel etiktir. Çünkü whistleblowing,
Bununla birlikte, bildirim davranışı yalnızca bireysel cesaret veya vicdani sorumlulukla açıklanamaz. Çalışanın konuşup çalışanın tek başına verdiği ahlaki bir karar gibi görünse de konuşmaması; kurum içindeki güven düzeyi, yöneticilerin örgütün etik iklimi, yönetim tarzı ve çalışanı koruma kapasitesiyle doğrudan ilişkilidir. tutumu, geçmiş bildirimlerin nasıl sonuçlandığı, gizlilik güvenceleri ve misilleme riskiyle yakından ilişkilidir. Bu nedenle etik ihlal bildirim mekanizmalarının değerlendirilmesinde Whistleblowing, çalışanın işyerinde öğrendiği hukuka aykırı, etik dışı veya kurum politikalarına aykırı bir durumu ilgili asıl mesele, mekanizmanın şeklen kurulmuş olup olmadığı değil, çalışan tarafından güvenli ve sonuç doğurabilir görülüp görülmediğidir. reysel bir şikâyet değil; kurum ve toplum bakımından sonuç
kişi ya da mercilere bildirmesidir. Bu davranış yalnızca bi-
doğurabilen bir etik tepkidir. Ancak her memnuniyetsizlik Bu çalışma,“ Etik ihlal bildirim mekanizmaları gerçekten whistleblowing değildir; bildirimin konusu, amacı ve yöneldiği merci kavramın sınırlarını belirler. çalışıyor mu?” sorusuna cevap aramaktadır. Bu kapsamda öncelikle etik, örgütsel etik ve whistleblowing kavramları ele alınacak; ardından bildirim mekanizmalarının hangi koşullarda çalıştığı ve hangi koşullarda işlevsiz kaldığı incelene- Kurumsal etik kültürü, çalışanların yanlış gördükleri durum-
2. Etik Kültürün Yazılı Hali İle Uygulamadaki Hali
cektir. Devamında örgütsel sessizlik, misilleme riski ve Türkiye’ de whistleblowing bakımından parçalı koruma sorunu mesele değildir. Bildirimde bulunan çalışan, iş ilişkisi içinde
ları dile getirebilmeleri bakımından yalnızca örgütsel bir
değerlendirilecek; son olarak bildirim mekanizmalarının işverene karşı sadakat, özen ve sır saklama gibi yükümlülükleri de bulunan kişidir. Bu nedenle whistleblowing, iş hukuku gerçek anlamda çalışabilmesi için gerekli kurumsal ve hukuki güvencelere ilişkin çözüm önerileri sunulacaktır. bakımından da değerlendirilmelidir.