Yapay zeka’ nın kurulduğu yıllardan beri aklı selim( Türk Dil Kurumu ' na göre, common sense ' in karşılığı bu; TDK sağduyuya hissi selim diyor) etkin araştırma konusu oldu. Yapay zekâ’ nın kurucusu iki isim öne çıkıyor. Biri John McCarthy, diğeri de Marvin Minsky. İkisini de yitirdik ama onlar için kurucu önderler diyebiliriz. John McCarthy ' nin çok eski bir çalışmasının başlığı“ Sağduyu Sahibi Bilgisayarlar” idi. Bilgisayarların doğduğu yıllarda yazılmış bir makaledir. Aynen Alan Turing ' in bilgisayarların başlangıç zamanlarında“ Bilgisayarlar Acaba Düşünebilir mi?” sorusunu irdelediği ve Turing Testi’ ni önerdiği makalesi gibi. Kurucu isimlerde daha fütüristik diyebileceğimiz temalara yanıt arama çabası görüyoruz. McCarthy bunu, sağduyulu akıl yürütmeyi programların yapabileceğini ve bunun için de matematiksel mantıkla, örneğin Lisp veya Prolog gibi bir dil kullanarak, birtakım kurallar yazılabileceğini ve bunların bilgisayar tarafından yürütülmesi halinde sağduyunun ortaya çıkabileceğini düşünüyordu. Takip eden yıllarda bunu Doug Lenat adında yine yitirdiğimiz bir yapay zekâ |
bilişsel bilim uzmanı olan Minsky’ nin insan aklını özelleşmiş ve aralarında etkileşen bir akılsız( dumb) agent’ lar topluluğu olarak gören eseri ve onu izleyen‘ duygu makinesi’ önerisi ilgi uyandırdı.
Kanımca bağlam ve sağduyu günümüzdeki önemli iki bilgisayar bilimi sorunudur ve tam olarak çözülmemişlerdir. Ama bağlam konusunda, günümüzdeki gelişmeler ışığında daha olumlu düşünüyorum. Bağlam, metin temelinde düşünürsek, okuduğumuz bir cümlenin tam olarak ne demek istediğini doğru olarak anlayabilmeyi sağlayan her şeydir diyebiliriz. Roman okurken kişi ve olayları anlamamızı sağlayan öğe bağlamdır. Bir kişiden bahsedildiği zaman o kişinin az önce bakkala gitmiş olan kişi olduğunu anlayabiliyorsak, bunu bağlam sayesinde yapabiliyoruz. Veya bir kadının mektup yazdığı kişinin aslında Paris ' teki değil Madrid’ deki arkadaşı olduğunu fark ettiğimizde bunu yine bağlam sayesinde yapabiliyoruz. Bağlamı bir bilgisayarın eksiksiz ve doğru analiz edebilmesi insanlık için çok önemli bir kazanım olacaktır. Biz bunu doğru yaptığımıza inanıyoruz, insanlar olarak. Tabii bizim de bağlam
|
dirilebilir, böylesi bir gösterim tarzı ve hesaplama yöntemiyle elde edilebilirdi. Cyc bu yolu denedi ve yıllarca uğraştıktan sonra başarısız oldu.
Yapay zekâ’ daki mücadele--bir tarafta sembolik yapay zekâ yani mantıkçı anlayış, diğer yanda sinir ağları( neural nets)--70 sene sürdü. Bugün inkâr edemeyeceğimiz bir gerçek var. Çekişmenin galibi belli olmuştur ve sembolik gösterime dayanmayan( nümerik olan) sinir ağları yaklaşımıdır. Daha da ayrıntılı söylersek, derin öğrenme yaklaşımı ve onun varyasyonlarıdır. Ve sembolik yaklaşım bilim tarihinin bir merhalesi olarak geçmişte kalmıştır. Bugünkü modeller, ki büyük dil modelleridir bunlar( large language models), gündelik yaşamda karşılaştığımız bazı sorunları çözmeyi artık başarabiliyorlar. Bunu kısaca değerlendirmek isterim. Grok gibi, ChatGpt gibi programların hepsi aynı amaca hizmet ediyorlar ama aynı cevapları vermiyorlar sorgularınıza. Marksist ekonomi kitapları şöyle der: kapitalizm, malların raflarda bol ve çeşitli olduğu bir sistemdir. Çeşitli programların olması( bunlar en azından şu anda erişime açık, ücretsiz kullanılabiliyor) sonuçta iyi bir şey.
|
37 |
öncüsü Cyc( ansiklopedi’ den kısaltma) |
hatalarımız her zaman olabilir. Roman |
Baktığımız zaman bunların bağlam |
|
programıyla başarmaya çalıştı. Çok bü- |
okurken de olur bu yanlış anlamalar, |
konusunda gayet iyi olduklarını görü- |
|
yük ölçekli bir programdı Cyc. Amacı |
film seyrederken de. Ama geri dönüp |
yoruz. Daha önceki sorularınızı, diya- |
|
sağduyuyu bilgisayara geçirmekti diye- |
bunları kolaylıkla düzeltiriz. O açı- |
logları, anekdotları vb. iyi hatırlıyorlar |
|
biliriz. Ne var ki program özel durum- |
dan bağlam hakikaten yapay zekâ’ da- |
ve doğru olarak analiz edip size tutarlı |
|
larda çalıştı ama duvara çarptı: genel- |
ki anahtar kavramlardan bir tanesi. |
yanıtlar veriyorlar. Çok sık olmasa da |
|
leşmediği anlaşıldı. Minsky ' nin yine bu |
McCarthy ' e göre aynen sağduyu gibi |
hata yapabilirler. Bu onların değerine |
|
konuda çalışmaları oldu. Aynı zamanda |
bağlam da mantık ekseninde şekillen- |
asla gölge düşürmez. Çünkü şunu unut- |