Historia Polski w liczbach GUS Historia Polski w Liczbach GUS z 1994 | Page 139
l. ORGANIZACJA I TEMATYKA BADAŃ STATYSTYKI
LUDNOŚCI W OKRESIE 1918-1990
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości badania statystyczne,
w tym i badania demograficzne, zostały powierzone jednej insty-
tucji --- Głównemu Urzędowi Statystycznemu utworzonemu reskryptem
Rady Regencyjnej z 13 lipca 1918 r. 1) Podstawy prawne do ich
przeprowadzania na obszarze całego kraju nadała GUS-owi ustawa
z 21 X 1919 r. o organizacji statystyki administracyjnej 2) znowelizowana
ustawą z l VI 1923 r. ustanawiającą GUS naczelnym organem
państwowej statystyki administracyjnej. 3)
W okresie II wojny badania statystyczne przeprowadzał niemiecki
urząd statystyczny (Statistisches Amt) utworzony w Krakowie przy
rządzie Generalnej Guberni.
Po wojnie Rada Ministrów już 12 III 1945 r. reaktywowała
działalność Głównego Urzędu Statystycznego, a uchwalony 31 VII 1946 r.
"Dekret o organizacji statystyki państwowej i o Głównym Urzędzie
Statystycznym" 4) stwierdzał, że GUS jest naczelnym organem statystyki
państwowej.
Poza strukturami organizacyjnymi GUS pozostawały
utworzone w 1953 r. wydziały statystyki prezydiów rad narodowych
szczebla wojewódzkiego. Dopiero ustawa o organizacji statystyki
państwowej z 15 II 1962 r. 5) powołała wojewódzkie i miejskie (w
miastach wyłączonych z województw) urzędy statystyczne oraz powiato-
we (miejskie i dzielnicowe) inspektoraty statystyczne podległe już
bezpośrednio GUS.
W 1975 r. inspektoraty statystyczne zostały
przekształcone w oddziały terenowe WUS. Kolejna ustawa o statystyce
państwowej z 26 II I 982 r., znowelizowana ustawą z 24 V 1989 r. nie
zmieniła już organizacji działalności służb statystycznych na terenie
kraju. 6 )
Poza Głównym U rzędem Statystycznym w okresie międzywojennym
prace badawcze w zakresie demografii wykonywane były też w Polskim
Instytucie Badania Zagadnień Ludnościowych 7) powstałym w 1931 r.
i w utworzonym w 1920 r. Instytucie Gospodarstwa Społecznego. 8) Prace
statystyczne w skali lokalnej prowadziło Śląskie Biuro Statystyczne
utworzone w 1933 r. w Katowicach przy Śląskiej Radzie Wojewódzkiej,
a także miejskie biura statystyczne istniejące m.in. w Warszawie,
Krakowie, Poznaniu, Lwowie, Wilnie, Bydgoszczy, Toruniu i Radomiu.
Biura te zbierały i opracowywały dane dla samorządów miejskich.
Po wojnie badania i prace analityczne z zakresu statystyki ludności
przeprowadza od 1961 r. Komitet Nauk Demograficznych PAN,
123