6
BÖLÜM
SYSTEMA UROGENITALE
Özellikle erkek idrar ve üreme organlarında olmak üzere, embriyolojik ve fonksiyonel ortaklık nedeniyle, iki grup sistem
bu konu (systema ürogenitale) içinde incelenir.
Systema ürogenitale’deki fonksiyonlardan biri idrarın yapılması ve iletilip dışarı atılmasıdır; bu işi yapan organlara
organa urinaria (idrar organları - üriner organlar) denir. Üriner organlar, birçok anatomist tarafından idrar sistemi
(systema urinarium / renale) başlığı altında ele alınır.
Systema ürogenitale’deki diğer fonksiyon üreme olup, bunu gerçekleştiren organlara organa genitalia (üreme organları
- genital organlar) denir. Üreme organları, üremedeki iki cinsin (KADIN - ERKEK) fonksiyon farklılıklarına bağlı olarak
iki grup olmasına karşın, genel yapı planı aynıdır.
SYSTEMA URINARIUM (ÜRİNER-İDRAR SİSTEMİ)
İdrar sistemi, idrar üreten böbrek (organa üropoetica) ile pelvis renalis, üreterler, idrar kesesi ve uretra’dan oluşan iletici
yollar (viae ürinariae)’ dan ibarettir. Üriner organların cerrahi hastalıkları üroloji, dahili hastalıkları ise nefroloji bilim
dalı uzmanları tarafından değerlendirilip tedavi edilir.
Çevresi ile sürekli enerji ve madde değişimi yapmak zorunda olan bir organizma olarak, kimyasal enerji sağlamak
için, besin maddeleri (enerji sağlayan maddeler) ve oksijeni, hücrelerimiz için temel besleyicileri, ayrıca osmoregülasyon
için suyu ve mineralleri, dışarıdan almak zorundayız. Bunun yanında, alınan bu maddelerin hücrelerimizde kullanımı ile
ortaya çıkan karbondioksit (CO2) ve diğer metabolik zararlı maddeler ile alınan miktarda suyun vücuttan atılması gerekir.
Vücudumuz için diğer bir düzenlenme gereği olan parametre de, “vücut ısısı” dır. 60 kg ağırlığındaki bir kişi, bu zorunluluklar çerçevesinde, bir yılda yaklaşık 800 kg su, 200 kg besin maddesi alarak, ihtiyacı olan 0,7 milyon kcal’ lik enerjiyi
üretir.
Su ve mineraller (ör. Na, K, HCO3) ile sağlanan iç ortamın kimyasal dengesi / hücre sitoplazmalarının bileşiminin
ayarlanması, “osmoregülasyon” terimi ile belirtilir. Osmoregülasyon yanında zararlı bir madde olarak, protein ve nükleik
asitlerin parçalanma ürünü olan üre’nin uzaklaştırılması, İDRAR SİSTEMİ (systema urinarium / renale) ile sağlanır.
Böbreğin kaliks ve pelvisinde toplanan idrar, üreter ile, bir süre bekletileceği idrar kesesine (vesica ürinaria / mesane)
aktarılır. Mesane’deki idrar, belirli aralıklarla, istemli olarak, buradan başlayan atılım yolu olan üretra ile dışarı atılır.
A. RENES (böbrekler; tekil Lat. ren, Gr. nephros)
Columna vertebralis’in iki yanında retroperitoneal konumda, karın arka duvarına yaslanmış olarak yer alırlar. Skelototopik olarak sağ böbrek T 12 – L 3; sol böbrek T 11 - L 2 düzeyinde yer alır. Böbrekler, filtrasyon, resorpsiyon ve eksekresyon fonksiyonları ile günde kendilerine gelen 1100 - 2000 L kandan 1,5 - 2 litre idrar oluşturur. İdrar yolu ile kandaki
fazla su ve tuz ile protein metabolitleri dışarı atılır. Yetişkin bir kişide, bir böbreğin ortalama ağırlığı 130 - 170 gr; boyutları
3 x 6 x 12 cm’dir.
119