“Bilge Kral” Aliya İzzetbegoviç
Yazı
Mehmet Memdoğlu
1960’lı yıllardan itibaren yazmış olduğu makaleler, onun Türkiye ve dünyada
Müslüman bir entelektüel olarak tanınmasında etkili oldu. Aliya, İslam
âleminde de Bosna’daki savaştan önce kaleme aldığı “Doğu ve Batı Arasında
İslam” adlı eseriyle bilinmektedir. Bu eserini İslam’ın ideolojik ve kültürel
marjinalitesi döneminde ve Müslüman milletlerin, dünya iradesinin ve
gücünün ekonomik ve politik olarak bloksal taşıyıcılarının bağımlı olduğu bir
dönemde yazmıştır. Bu kitabı, insanlığın durumu üzerine yazılmış derin, girift
ve estetik olarak da güzel bir incelemedir. İzzetbegoviç’in hoşgörü ve uyumu
öneri, sunilik ve şiddeti karşına alan bu eseri, dinde evrensel ve otantik bir sahil
ile yine evrensel ve otantik bir toplum fikri aramaktadır. Sadece felsefî, teolojik
veya siyasi bir anlatım sunmaktan berî olan bu eser -kaldı ki bu niteliklerin bir
kısmını taşıdığı iddia edilebilir- daha çok sosyolojik bir özellik taşımaktadır.
Komünist rejim tarafından farklı tarihlerde hapse atılmış olan İzzetbegoviç,
Kasım 1988’de zindandan çıktığında dünyada “Sovyet Bloku”na bağlı rejimler
çöküş sürecine girmişti. Aliya İzzetbegoviç de Bosna-Hersek eyaletinde
Demokratik Eylem Partisi’ni (SDA-Stranka Demokratiske Akcije) kurdu. SDA,
Bosna-Hersek’te Aralık 1990’da gerçekleştirilen genel seçimlerden önemli bir
başarıyla çıktı ve Aliya İzzetbebegoviç, cumhurbaşkanı seçildi.
Bosna Hersek’in özgürlük savaşında Bosnalı Müslümanlar’ın yaşadıkları
trajedi ve verdikleri mücadele hafızalardaki tazeliğini hala korumaktadır. Ancak
savaş dolayısıyla yaşananları anlamanın bir yolu da Aliya İzzetbegoviç’in
eserlerini ve entelektüel yönünü anlamaktan geçmektedir. Bosna Savaşı, bir
yönüyle onunu inandığı ve savunduğu ilkelerin bir mücadelesi ve imtihan
süreci olarak yaşanmıştır. Kendisini, Bosna Hersek’in, mücadelesine adamış
olan Aliya İzzetbegoviç, etnik çelişkilerin çatışmalara dönüştüğü Balkanlar’da,
barışın, sevginin mimarı olarak gönülleri fethetmiştir. Bu büyük insan, halkının
özgür ve müreffeh hayat mücadelesinin önderiydi.
63