160 ................................................................................... İslam'da Şia
kamıyla sonsuz bir kudret ve ilmi ispatlayan bu geniş
varlık dünyasının yaratıcısı olmadığı ve sebepsiz var
olduğu nasıl söylenebilir?
Yoksa bu büyük ve küçük, kısacası sayısız ve sağ-
lam bağlılıklar icat etmesiyle dünyayı büyük bir bütün-
lük haline getiren, uygulanışında hiçbir zaman şaşır-
mayan ve kanunları asla istisna kabul etmeyen dünya
genel düzeni acaba hesapsız ve tesadüfi olarak mı
meydana gelmiş? Yahut bu varlıklar ve evrenin büyük
ve küçük çevreleri, var oluşundan önce kendisine bir
düzen ve yol seçmiş ve var oluşundan sonra onu takip
edip uygulamakta mıdır?
Yahut ta tam bir bağlılığa ve bütünlüğe sahip olan
bu evren çeşitli nedenlerden kaynaklanmış ve çeşitli
düsturlarla mı hareketini sürdürmektedir?
Kuşkusuz her bir sonucu bir nedene bağlı bilen ve
bazen gizli bir nedeni bulmak için zamanlar harcayan
ve o konuda incelemeye ve ilmi zafer peşine koyulan,
düzen ve sırayla birbirinin üzerine bırakılan bir kaç
kiremiti gördüğünde muhakkak bir proje ve amacın
olmasına ve bunun ilim ve kudrete dayalı olduğuna
inanan bir kimse, evrenin ve bu sistemin nedensiz var
oluşunu tasavvur edemez.
O halde, evren ve ona hakim olan kurallar, büyük
bir yaratıcının eseridir. Onları sonsuz kudreti ve ilmiyle
var etmiş ve bir hedefe doğru itmektedir. Cüzi neden-