Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Defterhâne-i Hakanî
5. CEMAZİYE’L-AHİR 1274 TARİHLİ HATT-I HÜMAYUN
Tanzimat’tan sonra arazi hukukuyla ilgili en önemli düzenlemelerden birisi de
“arazi-i emiriyede hakk-ı intikalin ebeveyne dahi teşmiliyle, hakk-ı tapunun dokuz dereceye iblağı hakkında” çıkarılan Evahir-i C.Ahir 1274 (Aralık 1857) tarihli Hatt-ı Hümayun’dur. Hazırlık döneminde çıkarılıp Arazi Kanununa dayanak teşkil eden düzenlemelerden birisi olan
bu Hatt-ı Hümayun, daha önce bahsedilen 1265 tarihli Kanun-ı Sultanî ve 1263 tarihli Tapu
Nizamnâmesi’nin intikalle ilgili hükümlerini birleştirip genişleterek yeniden düzenlemiştir.
Evahir-i C.Ahir 1274 (Aralık 1857) tarihli Hatt-ı Hümayun
Hatt-ı Hümayun öncesinde Şeyhülislam Mevlana Mehmed Arif’e gönderilen iradede “asayişin temini ve reayanın huzur ve rahatını sağlayarak memleketin mamur olmasını temin amacıyla, eskiden babadan erkek evlada intikal eden mîrî arazinin, şimdi gerek babadan
ve gerekse anadan erkek ve kız evlada intikaline müsaade edilmiştir. Ancak, arazi hukuku ile ilgili meselelerin teferruatlı olarak ıslah ve temini için bir Arazi Kanunnamesi hazırlanmaktadır ve yakında ilan olunacaktır. Tanzimat Meclisi’nde müzakere olunan mazbata Meclis-i
Vükelâ’da dahi tetkik edilmiştir. Yeni hazırlanan kanundan amaç, arazi-i mîrîyyenin rakabesine halel getirmeyip, hazinenin menfaatlerini muhafaza ederek, intikal ve tapu işlerinin daha
154