Kuruluşundan Tanzimat’a Defterhâne-i Hakanî
d. YOKLAMA DEFTERLERİ
Timar sisteminin gereği olarak kendilerine timar tevcih edilen sipahi ve görevlilerin
çağırılmaları hâlinde seferlerde hazır bulunmaları zorunluluktu. Sefere çağırılan sipahi ve görevlilerin yükümlülüklerini yerine getirip getirmedikleri sefer sırasında yapılan yoklamalar ile tespit edilebilmekteydi. Seferler sırasında genellikle Rumeli veya Anadolu beylerbeyisi ya
da başka bir görevli tarafından mücmel ve mufassal defterlerden yapılan yoklamalar sonucunda hem ordunun sayısal gücü tespit edilebiliyor, hem de vazifelilerin yerlerinde bulunup
bulunmadığı görülebiliyordu. 481 Seferlerdeki bu yoklamalar yakın dönemlere kadar devam
etmiş, hatta R.Evvel 1226 (Nisan 1811) tarihinde Hurşit Paşa tarafından askerlerin yoklaması
yapılmış, defterlerde 300 bin asker görülmesine rağmen, aslında bunların mevcut olmadığı
ve timar sisteminin çökmüş olduğu ortaya konulmuştur. 482
Yoklama defterleri “fihrist-i yoklama-i kışla-i Anadolu” şeklinde bir başlık altında tek
tek eyalet ve altında sancakların hangi sayfada başladığını gösteren bir fihrist kısmı ile başlamaktadır. 483 Bundan sonra yoklama sonucunda sefere iştirak eden timarlı sipahi ve görevliler sancaklara veya görevlerine göre ayrı başlıklar altında sıralanarak kaydedilirlerdi. 484 Örneğin timarlı sipahiler ait oldukları eyalet ve sancak başlığı altında isimleri, gelir miktarları
TKGM.TTd.no:159, Anadolu Yoklama Defteri
481 Hasan Bey-zâde Tarihi, s.41-42; Topçular Katibi Tarihi, s.258, 973-974, 990 vs.
482 Şanizâde Tarihi, C.I, s.458
483 TKGM. TTd. No:159, (Anadolu Yoklama Defteri); no 131 (Rumeli Yoklama Defteri)
484 TKGM. TTd. No:159, vrk.1a-19b
109