Kuruluşundan Tanzimat’a Defterhâne-i Hakanî
II. İCMÂL DEFTERLER
Mufassal defterlere dayanılarak hazırlanan özet defterlere “defter-i icmâl” veya
“defter-i mücmel” adı verilmektedir. Bu defterlerde köy ve şehirlerdeki mükellef reaya isimleriyle ayrıntılı olarak gösterilmeyip, 453 herhangi bir bölgenin gelirlerinin padişah, beylerbeyi, sancakbeyi haslarıyla zeamet ve timar sahipleri arasında nasıl paylaştırıldığı özetlenir. Genellikle dirlik sahibinin ismini müteakip kendisine gelir tayin olunan köylerin ve vergi kalemlerinin dökümü belirtilmektedir.454
İcmâl defterlerinin başında genellikle mufassal defterler
gibi dönemin hükümdarının tuğrası 455 ile bir fihrist ve mukaddime kısmı bulunmakta olup 456
, genel olarak haslardan başlayarak, zeamet ve timar sahiplerine
havale edilen gelirlerin miktarları gösterilmektedir. Örneğin, Kocaili merkezinde “hass-ı padişahı alem-penah” başlığı altında, nakit ve yüksek gelirli yerler başta olmak üzere sıralanmakta arkasından diğer haslar ve zeamet ile timarlar gelir düzeylerine göre kaydedilmektedir. 457
İcmâl defterlerinin bilinen klasik türünden başka özet
bilgileri ihtiva eden bir türü daTKGM.TTd.no:241, Canik İcmâl Defteri
ha bulunmaktadı