Թ ՈՒ Ր ՔԻԱ
ներ` 8 հրե ա, 8 հույն, 6 հայ և 1 թուրք–բո ղո քա կան: Ա ռա ջին հայ
պատ գա մա վորը ե ղել է Պերճ Քե րես թե ճյա նը (Թյուր քեր), վեր ջի-
նը` Մկր տիչ Շե լե ֆյա նը 20 : 1961–1964 թթ. հա յազ գի Պերճ Սա հակ
Թու րա նը այն ժա մա նակ վա ե րկ պա լա տա նի խորհր դա րա նի Սե-
նա տի ան դամ է հան դի սա ցել:
Պատ գա մա վոր ե ղած 23 ոչ մու սուլ ման քա ղա քա ցի նե րից
վեր ջի նը ե ղել է 1994 թ. խորհր դա րա նի պատ գա մա վոր հրե ա
Ջե ֆի Քամ հին: Վեր ջինս, 1974–ից սկ սած, Ա ՄՆ–ո ւմ Թուր քի այի
օգ տին լոբ բիս տա կան գոր ծու նե ու թյուն ի րա կա նաց նող կազ-
մա կեր պու թյան նա խա գահ Ջեկ Քա մհի ի որ դին էր: « Թա րաֆ»
թեր թի վկա յու թյամբ՝ սե ֆարդ–հ րե ա նե րի Օս մա նյան կայս րու-
թյու նում ա պաս տան գտ նե լու 500–ա մյա կի առ թիվ հիմ նադր ված
այդ կազ մա կեր պու թյու նը տա րի ներ շա րու նակ « հա ջո ղու թյամբ»
տա պա լում էր Ա ՄՆ Կոնգ րե սում քն նարկ վող հայ կա կան բա նա-
ձևե րի ըն դու նու մը 21 :
Հատ կան շա կան է, որ թուր քա կան քա ղա քա կան մե քե նան ժա-
մա նակ առ ժա մա նակ ո րոշ սր բագ րում ներ է մտց նում իր « հայ-
կա կան քա ղա քա կա նու թյան» մեջ, ո րի բնույ թը, սա կայն, շա րու-
նա կում է մնալ թշ նա մա կան: Թուր քա գետ Ռ. Մել քո նյա նի կար-
ծի քով՝ ներ կա յումս տե ղի ու նե ցող զար գա ցում նե րը փաս տում են,
որ Թուր քի ան փոր ձում է Հա յաս տա նի և հա յու թյան նկատ մամբ
կի րա ռել նաև նոր մար տա վա րա կան մե թոդ ներ:
Վեր ջին շր ջա նում Թուր քի ան, հաշ վի առ նե լով աշ խար հում
և հենց իր ներ սում տե ղի ու նե ցող գոր ծըն թաց նե րը, ձգ տում է
հին` « կաց նային» մե թո դին զու գա հեռ մշա կելու և կի րա ռելու
ա վե լի նուրբ, ճկուն քա ղա քա կա նու թյուն, ո րը շատ հա ճախ քո-
ղարկ վում է «պ րո հայ կա կան» մի ջո ցա ռում նե րի ան վան տակ 22 :
Պատ գա մա վո րու թյան հայ թեկ նա ծու նե րի ա ռա ջադ րու մը հենց
այդ կար գի մի ջո ցա ռում նե րից էր: « Թա րաֆ» թեր թի սյու նա կա-
գիր նե րից Այ շե Հյու րը գրում է, որ նման գա ղա փար ծա գել էր
դեռևս Թուր գութ Օ զա լի կա ռա վար ման տա րի նե րին: Իր հրա-
պա րակ ման մեջ նա մեջ բե րում է 1987 թ. Յըլ մազ Չե թի նե րի հե-
ղի նա կած հոդ վա ծից չա փա զանց ու շագ րավ մի հատ ված, ո րում
նա կոչ էր ա նում կար ևո րա գույն այդ ժա մա նակ նե րում, ե րբ
20
Ռ. Մելքոնյան, Մկրտիչ Շելեֆյան. վերջին հայ պատգամավորը թ7 րքական
խորհրդարան7 մ, 21–րդ դար, թիվ 5, Երևան, 2011, էջ 5–19:
21
“Bu meclis’in neyi eksik”, Taraf, 03.03.2011.
22
Ռ. Մելքոնյան, Թ7 րքիայի «հայկական քաղաքական7 թյան» արդի ﬕ տ7 մ-
ների շ7 րջ, http://noravank.am/arm/articles/detail.php?ELEMENT_ID=5823
48