ԹՈՒՐՔԻԱ
ը նտ րու թյուն նե րի հիմ նա կան թե մա նե րից մեկն էր: Թեև 1982 թ. ըն դուն ված Թուր քի այի սահ մա նադ րու թյան 1 / 3 – ը փո փոխ վել է, սա կայն դեռ գոր ծում են սահ մա նադ րու թյան այն ա ռանց քային – գա ղա փա րա խո սա կան հոդ ված նե րը, ո րոնց վրա հեն վում են ե րկ րում ազ գայ նա մո լա կան ու քե մա լա կան շր ջա նակ նե րը, աշխար հիկ – հան րա պե տա կան նե րը, զին վո րա կան ներն ու դա տաիրա վա կան հա մա կար գի ներ կա յա ցու ցիչ նե րը 16: Նոր սահ մանադ րու թյան հետ Թուր քի ա յում մեծ հույ սեր են կա պում, քան զի գոր ծըն թաց նե րի մաս նա կից նե րի ու հա սա րակ քա ղա քա ցի նե րի պատ կե րաց մամբ ՝ նոր սահ մա նադ րու թյու նը կվե րաց նի գոր ծող մի շարք նոր մեր, դրույթ ներ ու ա զա տա կա նու թյան սահ մա նափա կում նե ր( խոս քի ու դա վա նան քի ա զա տու թյու ն, մշա կութային, ի նք նու թյան ու լեզ վի ա զա տու թյան խն դիր նե ր և այլն): Տաս նա մյակ ներ շա րու նակ կու տակ ված խն դիր նե րի լու ծու մը բացա ռա պես նոր սահ մա նադ րու թյան հետ կա պե լը ևս ի րա տե սական չէ: Ի հար կե, ե րկ րի հիմ նա կան օ րեն քը պետք է ա պա հո վի այն հիմ նա կան ու ղե նիշ ե րը, ո րոնց վրա պետք է հեն վեն ե րկ րի կեն սա գոր ծու նե ու թյու նը ա պա հո վող ի րա վա հա րա բե րու թյուն ները: Սա կայն հա մա պա տաս խան քա ղա քա կան մթ նո լոր տի ա պահո վու մը կար ևոր նա խա պայ ման է նոր ու ժո ղովր դա վա րա կան սահ մա նադ րու թյան հե ղի նակ ման ու ըն դուն ման գոր ծըն թա ցում հա ջո ղու թյան հաս նե լու հա մար: Ի սկ նման մթ նո լոր տի ձևա վորման հա մար Թուր քի ա յում առ կա ներ քա ղա քա կան ի րա վի ճա կը ա մեն ևին էլ նպաս տա վոր չէ:
Թուր քի այի քա ղա քա կան պատ մու թյան վեր լու ծու թյու նը ցույց է տա լիս, որ նա խորդ և ոչ մի սահ մա նադ րու թյան մշակ ման գործ ըն թա ցում հան րային քն նար կում ներ ու քա ղա քա կան ե րկխո սու թյուններ չեն ե ղել: 1924 թ., 1961 թ. և 1982 թ. ըն դուն ված սահ մա նադ րու թյուն ներն ու նեն մեկ ը նդ հան րու թյուն. դրանք չեն ար տա ցո լել հա սա րա կա կան խոր քային գոր ծըն թաց ներն ու եր ևույթ նե րը, փոխ զի ջու մային մո տե ցում նե րը, գր վել են բացա ռա պես պե տու թյան հիմ նա դիր նե րի ու զին վո րա կան նե րի պատ կե րա ցում նե րի շր ջա նակ նե րում ու վեր ջին նե րիս ան քն նե լի հե ղի նա կու թյան ամ րապնդ ման դիր քե րից: Նա խորդ ե րեք սահմա նա դրու թյու ններն էլ քա ղա քա կան լե գի տի մու թյան ա ռում ներով խո ցե լի են ե ղել և դա տե լով ռազ մա կան մի ջամ տու թյուն նե րի
16
Թ�րքիայ�մ նոր սահմանադր�թյան մշակման հեռանկարների մասին առա վել մանրամասն տե ՛ ս ՝ Վ. Տեր – Մաթևոսյան, Թ�րքիայի չորրորդ սահմանադր�թյան հեռանկարները, http:// armenpress. am / arm / news / 659299 / turqiayi – chorrord – sahmanadrutyan – herankarnery. html
36