TRAVMA VE TRAVMAYA VERİLEN TEPKİLER 1
ETKINLIK BILGI NOTU
Tanı sınıflandırma sistemleri , kişinin gerçek bir ölüm ya da ölüm tehdidi alması , ağır yaralanması , kendisinin ya da başkalarının fizik bütünlüğünü tehdit eden bir olayı yaşamış olması veya tanıklık etmesini travma olarak tanımlamaktadır .
Travma anında çocuklar , bir çocuğun perspektifinden mantıklı olabilmesine rağmen dışarıdan birine son derece mantıksız görülen davranışlar da sergilerler . Bu tür mantıksız davranışların nedeni çocukların bu tür durumlarda nasıl tepki vermeleri veya nasıl davranmaları gerektiği konusunda gerekli bilgiye sahip olmamalarıdır . Bu nedenle , yetişkinlerin kriz durumlarında veya tehlikeli bir durumla karşılaştıklarında ne yapmaları gerektiği konusunda çocukları bilgilendirmeleri gerekir .
Çocuklar arasındaki görülen en yaygın travma sonrası tepkilerden bazıları şunlardır ( Dyregrov , 2010 ):
• Kırılganlık , korku , kaygı
• İstenmeden tekrarlanan güçlü anılar
• Uyku sorunları
• Suçluluk duygusu ya da kendini suçlama
• Kaçınma davranışları
• Konsantrasyon güçlükleri
• Öfke
• Üzüntü
• Bedensel tepkiler
• Gerileme ( regresyon )
• Olayı tekrar tekrar zihninde canlandırma
• Sosyal ilişkilerde sorun yaşama
• Anlam ve değerlerde değişim
Yukarıda sözü edilen tepkiler afetlere ve travmatik olaylara karşı verilen normal tepkilerdir . Bir başka ifadeyle olağan dışı bir duruma verilen normal tepkilerdir . Yukarıda belirtilen tepkilerin sıklığı ve şiddeti kişiden kişiye farklılık gösterebilir . Travma sonrası gösterilen tepkilerin bir aydan sonra sıklığının ve şiddetinin artması , günlük yaşam düzeninde aksaklıklara sebep olması , iş , okul , aile , arkadaş sisteminde sorunların artarak devam etmesi durumunda ruh sağlığı uzmanından profesyonel destek alınması gerekmektedir .
Öğretmenlerin Yapması Gerekenler
• Öncelikle öğrencilerin kendilerini güvende hissetmelerini sağlamalı ve yaşadıkları durumla ilgili kendilerine destek oldukları hissettirilmelidir .
• Yaşadıkları olaydan etkilenebileceklerinin farkına varmaları sağlanarak birtakım fizyolojik tepkiler , duygu , düşünce ve davranışsal değişimler gösterebilecekleri ve bunları açığa çıkarmalarının normalleşme sürecinde gerekliliği ifade edilmelidir .
• Olaydan kendisinin de etkilendiğini veya etkilenebileceğini öğretmen de açıkça dile getirip duygu , düşünce ve davranışlarını paylaşmalıdır .
• Bulunduğu bölgenin alışkanlıklarına göre onların anlayabileceği şekilde yaşanan olay ve kayıpla ilgili yapılacak olanlar ifade edilmelidir . ( baş sağlığı gibi )
• Olayla ilgili bir durum , yaşantı veya anı şimdiki zaman ekleri ile değil de geçmiş zaman ekleri ile ifade edilmelidir . ( di / miş ’ li geçmiş zaman ekleri )
506