เยี่ยมยามเมืองจันทบูร เมืองท่าอันมีพลวัตทางประวัติศาสตร์ต่อสยามประเทศ | Page 57

พลอยเมืองจันท์ “พลอยเมืองจันท์” ซึ่งคุณประสาท ตีระนันทน เขียนไว้ในหนังสืออนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ หลวง มัศยจิตรการ (ประสพ ตีระนันทน์)” ผู้เป็นบิดาซึ่งทาง ครอบครัวมีอาชีพค้าพลอยเมืองจันท์มาช้านาน เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๘ ว่า พลอยต่างๆ หลากชนิดของจันทบุรีมักจะมีมาก ทางเชิงเขาที เ ่ ป็นที ล ่ ม ่ ุ ภายใต้เรือกสวนไร่นา เมื อ ่ ส�ำรวจพบ พวกพ่อค้าก็จะเช่าเหมาสถานที่นั้นขุดหากันตามราคาที่จะ ตกลงกัน การขุดในอดีตจะท�ำเป็นหลุมกลมๆ หรือบ่อติดๆ กัน ปากหลุมกว้างราว ๒ เมตร ลึกราว ๔-๖ เมตร เมื่อได จ�ำนวนหนึ่งก็จะน�ำไปร่อนล้างให้สะอาดเพื่อน�ำไปคัดเลือก ต่อไป ถ้าเห็นว่าไม่มีแล้วก็จะเลิกขุดแถบนั้นและแสวงหาท อื่นๆ ต่อ จะไม่ขุดช่วงฝนชุกเพราะเกรงจะเกิดดินถล่ม ท มีช อ ื่ เรียกว่า บ่อบางกะจะ บ่อไร่ บ่อเวน บ่อตกพรม เป็นต้น (สถานที่ขึ้นต้นด้วยค�ำว่า “บ่อ” หรือตามเสียงที่ชาวตะวัน ตกบันทึกคือ “โบ่” ซึ ง ่ นักส�ำรวจชาวอังกฤษให้ข อ ้ สังเกตว่า เป็นค�ำที่มาจากภาษาไตของพวกกุลาที่ถูกเรียกว่าชาวฉาน ซึ่งเป็นนักขุดพลอย ซึ่งในเวลานั้นทั้งหมดเป็นคนในบังคับ อังกฤษ และบริษัทเบอร์เนียวก็เป็นผู้จัดการให้เกิดการท�ำ อุตสาหกรรมในช่วงเวลานั้น) พลอยที่จันทบุรีมีหลายชนิด เช่น พลอยสาแหรก หรือ Star Sapphires ซึ่งมีสีด�ำ เจียระไนนูนแบบหลังเต่า เท่านั้น เมื่อมาสะท้อนกับแสงจะมีสาแหรกหรือขา ๖ ขา สวยงาม สมัย พ.ศ. ๒๕๐๘ ราคากะรัตละ ๓๐-๕๐ บาท พลอยเขียว Bangkacha Sapphires ของเมือง จันท์ออกสีน�้ำเงินแก่ ค่อนข้างด�ำ บางทีเรียกสีเขียวก้าน มะลิ แม้ไม่งามเท่าที่บ่อพลอยเมืองกาญจน์ และไม่งาม เทียมเท่าบ่อไพลินที่เขมรเพราะสีจะออกเขียวก�ำมะหย สวยงามมาก แต่ราคาในครั้งนั้นกะรัตละ ๑๐๐-๘๐๐ บาท ทีเดียว (ปัจจุบันที่ขายกันระบุว่า Green Sapphire เม็ดน เป็นพลอยดิบหรือเรียกอีกแบบว่า พลอยสด จากเหมือง พลอยบางกะจะ จันทบุรี ไม่ผ่านการเผา Unheated หรือ ปรับปรุงใดๆ มี ใบเซอร์ฯ มาตรฐานเป็นเครื่องการันต น�้ำหนัก ๔.๕๒ กะรัต ราคา ๕๐,๐๐๐ บาท) พลอยแดง หรือ Siam Rubies สีแดงเข้มบางเม็ด ค่อนข้างปนม่วง ราคาค่อนข้างสูง เจียระไนแล้วขนาดจะไม ใหญ่นักนอกจากพิเศษจริงๆ บุศราคัม Yellow Sapphires หรือ Oriental Topaz ค่อนข้างแข็ง เจียระไนแล้วจะมีประกายแวววาวสดใส เป็น ที่นิยมมากและมีเม็ดใหญ่ๆ สีเหลืองเข้มหรือสีจ�ำปา ใช้ท�ำ แหวนหรือสร้อยล้อมเพชร ราคากะรัตละ ๓๕๐-๗๐๐ บาท ในครั้งนั้น โกเมน หรือ Garnets สีแดงค่อนข้างด�ำ เนื อ ้ พลอย อ่อน ราคาย่อมเยามากกะรัตละ ๕-๑๐ บาท พลอยสีเขียวใบไม้ หรือ Green Sapphires เนื้อ พลอยสดใสเพราะมีความแข็ง เช่นเดียวกับพวก Sapphires และ Rubies มีส ต ี อง สีเขียวอ่อนและเขียวเข้ม ราคาไม่แพง ครั้งนั้นราวๆ กะรัตละ ๒๐-๓๐ บาท แหวนปู แหวนปลา คือแหวนกล แหวนกล ต้นก�ำเนิดน่าจะมาจากเครื่องประดับ แถบตะวันออกกลาง การขุดพลอยแถบรอบเขาพลอยแหวน มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธ 57