Հայ Զինվոր #44-2019 | Page 15

Ý»É Ñ ³ÛÏ³Ï³Ý å »ï³Ï³ÝáõÃÛáõÝÝ á õ Ù ³ëݳÏÇáñ»Ý É áõ- Í»É Ð³ÛÏ³Ï³Ý Ñ³ñóÁ« ³Û¹ ï³ñ³ÍùÝ»ñÇó ϳñáÕ ¿ñ ϳ½Ù»É Ñ ³ÛÏ³Ï³Ý í ³ñã³Ï³Ý Ý áñ ٠dzíáñáõÙ` Ñ ³Ûϳ- Ï³Ý å»ï³Ï³ÝáõÃÛ³Ý í »ñ³Ï³Ý·ÝÙ³Ý Ë Ý¹ÇñÁ à áÕÝ»- Éáí ³å³·³ÛÇÝ£ ê ³Ï³ÛÝ« á õݻݳÉáí Ñ »éáõÝ ·Ý³óáÕ Íñ³·ñ»ñ« ó ³ñÁ Ñ ³ÛÏ³Ï³Ý ï ³ñ³ÍùÝ»ñÁ Ï ó»ó á õñÇß í³ñã³Ï³Ý ÙdzíáñáõÙÝ»ñÇ« ï³ñ³Ýç³ï»ó Çñ³ñÇóª Ñݳñ³íáñáõÃÛáõÝ ï³Éáí » ñÏñ³Ù³ëáõÙ Ã ³÷³é³Ï³Ý ÏÛ³Ýùáí ³ åñáÕ Ë ³ßݳñ³ÍÝ»ñÇÝ Ñ ÇÙݳíáñí»É Ñ ³Û- ϳϳݫ Ñ ³ïϳå»ë μ³ñ»μ»ñ ï³ñ³ÍùÝ»ñÇ íñ³« ½ñÏ»- Éáí ÇëÏ³Ï³Ý ï »ñ»ñÇÝ£ Ð³Û ù³Õ³ù³Ï³Ý ÙÇïùÁ û»õ ³ÝÙ³ëÝ ã¿ñ ³Ûë ï »- Õ³ïíáõÃÛáõÝÝ»ñÇó« ë³Ï³ÛÝ ³ ÝϳñáÕ ¿ ñ áñ»õ¿ ¹»ñ³Ï³- ï³ñáõÙ ëï³ÝÓݻɫ á ñáíÑ»ï»õ ³ Ýí»ñ³å³Ñáñ»Ý Á Ý- ¹áõÝí»É ¿ñ è áõë³ëï³ÝÇ Ñáí³Ý³íáñáõÃÛáõÝÁ, »õ ³½³ï å³ÛÙ³ÝÝ»ñ ¿ÇÝ ë ï»ÕÍí»É é áõë³Ï³Ý ù³Õ³ù³Ï³Ýáõ- ÃÛ³Ý Ñ ³Ù³ñ£ ØÇÝã¹»é ²Ý·ÉdzÛÇ Ù»ñÓ³íáñ³ñ»õ»ÉÛ³Ý Íñ³·ÇñÁ ѳݷáõÙ ¿ñ ä ³ñëϳëï³ÝÇ á õ  áõñùdzÛÇ Ù Ççáóáí è áõ- ë³ëï³ÝÇÝ ²Ý¹ñÏáíϳëÇó Ñ »é³óÝ»Éáõ ·³Õ³÷³ñÇÝ£ 1826é Ñ áõÉÇëÇ 1 6¬ÇÝ å ³ñëÏ³Ï³Ý μ³Ý³ÏÁ ³ Ýó³í ѳñÓ³Ïٳݫ ë Ïëí»ó éáõë¬å³ñëÏ³Ï³Ý » ñÏñáñ¹ å ³- ï»ñ³½ÙÁ£ Ð³Û ù³Õ³ù³Ï³Ý ·áñÍÇãÝ»ñÁ« Ó·ï»Éáí ų٠³é³ç ï»ëÝ»É Ð ³Ûñ»ÝÇùÇ ³ ½³ï³·ñáõÙÁ« Ñ ³ÛáõÃÛ³Ý μáÉáñ Ï ³- ñáÕáõÃÛáõÝÝ»ñÁ ï ñ³Ù³¹ñ»óÇÝ é áõë³Ï³Ý μ³Ý³ÏÇ Ñ³ÕóݳÏÇ ³ å³ÑáíÙ³ÝÁ£ Ü»ñë»ë ²ßï³ñ³Ï»óÇÝ ÑáõÉÇëÇ 2 9¬ÇÝ Ï áãáí ¹ ÇÙ»ó Ñ ³ÛáõÃÛ³ÝÁ© § гë³í Å ³ÙÁ« »ñμ ³ ãùáí åÇïÇ ï »ëÝ»Ýù ² ñ³ñ³ïÛ³Ý ³ ß˳ñÑÇ » õ ѳÛáó ³½·Ç ³½³ïáõÃÛáõÝÁ® àïùÇ° ϳݷݻù« ѳÛá°ó ù³ç»ñ« Ãáó÷»ó»°ù å³ñëÇó É áõÍÁ« á õñ³Ë³óñ»°ù ³É»- ½³ñ¹ سëÇëÇÝ« ÙÇ ³ Ý·³Ù ³ ñÛáõÝáí Ý»ñÏ»ó»ù Ñ ³Ûñ»ÝÇ ÑáÕ»ñÁ áõ ³ å³ ³ åñ»ó»ù ³½³ï¦£ гÛÏ³Ï³Ý Ï ³Ù³íáñ³Ï³Ý ¹ñáõÅÇݳݻñÁ Ù ³ëݳÏ- ó»óÇÝ å ³ï»ñ³½ÙÇ · ñ»Ã» μáÉáñ · áñÍáÕáõÃÛáõÝÝ»ñÇÝ« óáõó³μ»ñ»Éáí Ñ »ñáëáõÃÛáõÝ » õ ³ ÝÓÝíÇñáõÃÛáõÝ£ ò³ñǽ- ÙÁ« ë³Ï³ÛÝ« Çñ»Ý ³ å³Ñáí ã ¿ñ ½ ·áõÙ£ ² ÛÝ Ù ï³í³Ëáõ- ÃÛáõÝÁ ϳñ« à » ϳٳíáñ³Ï³Ý ËÙμ»ñÁ ϳñáÕ »Ý ѳ- Ù³ñí»É ³å³·³ ѳÛÏ³Ï³Ý å »ï³Ï³ÝáõÃÛ³Ý ½ ÇÝí³Í áõÅ»ñÁ£ à ñå»ë½Ç ½ÇÝí³Í ËÙμ»ñÇ ·áñÍáõÝ»áõÃÛáõÝÁ ¹áõñë ã·³ñ ݳ˳ï»ëí³Í ßñç³Ý³ÏÝ»ñÇó« 1827é Ùß³Ïí»ó § ²é³ç³¹ñáõÃÛáõݪ ѳÛÏ³Ï³Ý ·áõÙ³ñï³ÏÝ»- ñÇ Ó»õ³íáñÙ³Ý Ñ³Ù³ñ¦ ϳÝáݳ¹ñáõÃÛáõÝÁ« áñáí Ë Ù- μ»ñÇ Ã »° · áñÍ»Éáõ« à »° ó ñ»Éáõ Ç ñ³íáõÝùÁ í »ñ³å³ÑíáõÙ ¿ñ Çß˳ÝáõÃÛáõÝÝ»ñÇÝ£ ä³ï»ñ³½ÙÝ ³í³ñïí»ó éáõë³Ï³Ý μ³Ý³ÏÇ Ñ³Õ- óݳÏáí£ 1828é ÷ »ïñí³ñÇ 10¬ÇÝ Â áõñùÙ»Ýã³ · Ûáõ- ÕáõÙ ÏÝùí»ó å³Ûٳݳ·Çñ£ Þ³ÑÁ ׳ݳãáõÙ ¿ñ ²ñ»õ»É- Û³Ý Ð³Û³ëï³ÝÇ Ù Ç³óáõÙÁ è áõë³ëï³ÝÇÝ »õ ÃáõÛɳï- ñáõÙ å ³ñëϳѳۻñÇ Ý »ñ·³ÕÃÁ ²ñ»õ»ÉÛ³Ý Ð ³Û³ëï³Ý£ 1829é ³ í³ñïí»ó ݳ»õ é áõë¬Ãáõñù³Ï³Ý å ³ï»ñ³½ÙÁ« áñÝ ëÏëí»É ¿ ñ 1 828é£ ÎÝùí³Í ² ¹ñdzݳåáÉÇ å³ÛÙ³- ݳ·ñáí ³ñ»õÙï³Ñ³Û»ñÁ » õë Ý»ñ·³ÕûÉáõ Ç ñ³íáõÝù ¿ ÇÝ ëï³ÝáõÙ£ ¶³ÕûñÁ ¥50©000  ³íñǽǫ سÏáõÇ« ê³ÉÙ³ë- ïÇ« Ê áÛÇ« à õñÙdzÛÇ« ² ñï³í»ïÇ ß ñç³ÝÝ»ñÇó« 9 0©000ª γñÇÝÇ Ý³Ñ³Ý·Çó¤ Ï áñͳݳñ³ñ ³ ½¹»óáõÃÛáõÝ á õÝ»- ó³Ý û° ä³ñëϳѳÛùÇ« û° ´³ñÓñ гÛùÇ ×³Ï³ï³·ñÇ íñ³£ ²Û¹ ï ³ñ³ÍùÝ»ñáõÙ ÷áËí»ó ÅáÕáíñ¹³·ñáõÃÛáõÝÁ, »õ ë áõÉóÝÇ Ï³½Ù³Ï»ñå³Í Ý»ñ·³ÕÃÇ Ñ »ï»õ³Ýùáí ѳÛáõÃÛ³Ý Ñ³Ûñ»ÝÇùáõÙ μáõÝ ¹ñ»óÇÝ Ð ÛáõëÇë³ÛÇÝ Îáí- ϳëÇ ã»ñù»½Ý»ñÝ áõ ³ ÛÉ Ù ³ÑÙ»¹³Ï³Ý ó»Õ»ñ« á ñáÝù ã³- ñÇù ¹ ³ñÓ³Ý Î ³ñÇÝÇ Ñ ³ÛáõÃÛ³Ý · ÉËÇÝ« á ñáÝó áõ ù ñ¹»ñÇ ë»ñï Ñ ³Ù³·áñͳÏóáõÃÛ³Ùμ Çñ³Ï³Ý³óí»ó 1 9¬ñ¹ ¹³- ñÇ ½ ³ñÑáõñ»ÉÇ á×ÇñÁª 1894¬1896 Ãé Ï áïáñ³ÍÝ»ñÁ£ ä³ñëϳѳۻñÇ ·³ÕÃÇó Ñ»ïá« Ïé³Ñ»Éáí ó³ñǽÙÇ Ýå³ï³ÏÝ»ñÁ« à »° º © È ³½³ñ»õÁ« û° Ü © ² ßï³ñ³Ï»óÇÝ Ïïñ³Ï³Ý³å»ë ¹ »Ù ¿ ÇÝ ³ñ»õÙï³Ñ³Û»ñÇ Ý »ñ·³ÕÃÇÝ« ³ÛÝ Ñ ³Ù³ñáõÙ ¿ÇÝ å ³å³Ï³Ý ѳÛñ»ÝÇùÁ ÏáñóÝ»Éáõ íï³Ý·« å³Ûù³ñáõÙ ¿ÇÝ áñáßáõÙÁ ³Ýϳï³ñ ÃáÕÝ»Éáõ ѳٳñ£ ¶ñ»Ã» Ý áõÛÝ ï »ë³Ï»ïÇÝ ¿ ñ Ý ³»õ ä áÉëÇ å³ï- ñdzñù³ñ³ÝÁ« á ñÁ å ³ßïáݳÝÏ ³ñ»ó Î ³ñÇÝÇ ³é³ç- Ýáñ¹« · ³ÕÃÇ ç »ñÙ å³ßïå³Ý Î ³ñ³å»ï » åÇëÏáåá- ëÇÝ£ ê³Ï³ÛÝ Ý³ ß³ñáõݳϻó Ç ñ ·áñÍáõÝ»áõÃÛáõÝÁ »õ ·É- ˳íáñ»ó · ³ÕóϳÝÝ»ñÇ ù³ñ³í³ÝÁ£ ¸³ñÓÛ³É Ù ß³Ïí»ó ѳÛÏ³Ï³Ý Ñ³ñóÇ ÉáõÍÙ³Ý ÙÇ Íñ³·Çñ« á ñÇ Ñ »ÕÇݳÏÝ»ñÝ ¿ ÇÝ Ê©È³½³ñÛ³ÝÁ« Î © ² ñÕáõ- Ã۳ݬºñϳÛÝ³μ³½áõÏÁ »õ ²©Êáõ¹³μ³ßÛ³ÝÁ£ §Ð³Û ѳÛ- ñ»Ý³ë»ñÝ»ñ¦ ³ Ýí³ÝíáÕ ³Ûë Ë Ùμ³ÏÁ Íñ³·ÇñÁ Ñ ³Ù³- å³ï³ë˳ݻóñ»É ¿ñ §ÐÛáõëÇë³ÛÇݦ » õ § гñ³í³ÛÇݦ Íñ³·ñ»ñÇÝ« ³ é³ç³ñÏ»É è áõë³ëï³ÝÇ Ñ áí³Ýáõ Ý »ñùá ëï»ÕÍ»É Ç Ýùݳí³ñ Ç ß˳ÝáõÃÛáõÝ« áñÁ å»ïù ¿ á õÝ»- ݳñ ѳۻñÇó ϳ½Ùí³Í · í³ñ¹Ç³£ ê³ÑÙ³ÝíáõÙ ¿ÇÝ Ý³»õ μݳÏãáõÃÛ³Ý Ç ñ³íáõÝùÝ»ñÝ áõ å³ñï³Ï³Ýáõ- ÃÛáõÝÝ»ñÁ£ 1827é ¹»Ïï»Ùμ»ñÇÝ Ý ³Ë³·ÇÍÁ Ý »ñϳ۳óí»ó ϳ- é³í³ñáõÃÛ³ÝÁ£ ò³ñǽÙÁ ³ÛÝ ¹Çï»Éáí ѳÛÏ³Ï³Ý å»- ï³Ï³ÝáõÃÛ³Ý í »ñ³Ï³Ý·ÝÙ³Ý ÷ áñÓª ³ Ýáõß³¹ñáõÃÛ³Ý Ù³ïÝ»ó« 1 828é Ù ³ñïÇ 2 1¬ÇÝ Ñ ñ³å³ñ³Ïí»ó Ñ ñ³Ù³- ݳ·Çñ § гÛÏ³Ï³Ý Ù ³ñ½¦ Ï ³½Ù»Éáõ Ù ³ëÇÝ£ Ð ³ÛáõÃÛ³Ý ÑáõÛë»ñÁ Ñ û¹ë ó ݹ»óÇÝ£ ò³ñǽÙÁ ã ³÷³½³Ýó ¿ Å³Ý ·Ý³Ñ³ï»ó ¹ ³ñÇ ³ é³çÇÝ » ñ»ëݳÙÛ³ÏáõÙ Ù Õí³Í ã áñë å³ï»ñ³½ÙÝ»ñáõÙ Ñ ³ÛáõÃÛ³Ý Ã³÷³Í ³ñÛáõÝÁ« μ³ñá- Û³Ï³Ý á õ ïÝï»ë³Ï³Ý« ý ǽÇÏ³Ï³Ý ½ áÑáÕáõÃÛáõÝÝ»ñÁ« áñáÝó Ù³ëÇÝ μ ³½Ù³ÃÇí ½»Ïáõó³·ñ»ñ ¿ÇÝ Ñ³ë»É ³ñ- ùáõÝÇù£ Ø Ç³Ï Ñ áõë³¹ñáÕÝ ³ ÛÝ ¿ñ« á ñ é áõë³Ï³Ý å »ï³- ϳÝáõÃÛ³Ý Ù »ç Ï ³½ÙíáõÙ ¿ ñ ³ ½·³ÛÇÝ í ³ñã³Ï³Ý ٠dz- íáñ£ гÛÏ³Ï³Ý Ñ³ñóÁ« áñÇ É áõÍÙ³ÝÁ ³ÝѳÙμ»ñáõ- ÃÛ³Ùμ ë å³ëáõÙ ¿ ñ Ñ ³ÛáõÃÛáõÝÁ« ãÇñ³Ï³Ý³ó³í£ â¿ñ Çñ³Ï³Ý³Ý³Éáõ Ý ³»õ ²ñ»õ»ÉÛ³Ý Ð ³Û³ëï³ÝÇ · ñ³íí³Í ï³ñ³ÍùÝ»ñÁ § гÛÏ³Ï³Ý Ù ³ñ½Ç¦ Ù»ç Ý»ñ³é»Éáõ »ñ³- ½³ÝùÁ£ гÛÏ³Ï³Ý ï³ñ³ÍùÝ»ñÁ ûï³ñí»óÇÝ Çñ³ñÇó áõ μéݳÏóí»óÇÝ ï³ñμ»ñ í³ñã³Ï³Ý ٠dzíáñáõÙÝ»ñÇ« áñå»ë½Ç Ù»ÏÁݹÙÇßï ѳÛáõÃÛáõÝÁ Ù áé³Ý³ñ ë»÷³Ï³Ý å»ï³Ï³ÝáõÃÛáõÝÁ í »ñ³Ï³Ý·Ý»Éáõ Ñ áõÛëÁ£ ²å³ ³ ÝÑ»- ï³ó³í Ê ³ã³ïáõñ ² μáíÛ³ÝÁ« Ð áíѳÝÝ»ë ² ɳٹ³ñÛ³- ÝÁ ëå³Ýí»ó« ³ÛÝù³Ý Ù»Í Í³é³ÛáõÃÛáõÝÝ»ñ Ù³ïáõó³Í Ü»ñë»ë ² ßï³ñ³Ï»óÇÝ íï³ñí»ó гÛñ»ÝÇùÇó« Ûáà ï³ñí³ ·áÛáõÃÛáõÝÇó Ñ »ï᪠1840é §Ð³ÛÏ³Ï³Ý Ù³ñ½Á¦ Éáõͳñí»ó, »õ ºñ»õ³ÝÇ« Ü ³ËÇç»õ³ÝÇ« ²É»ùë³Ý¹ñ³åáÉÇ ·³í³éÝ»ñÁ« úñ¹áõμ³¹Ç ûÏñáõ·Á Á ݹ·ñÏí»óÇÝ ìñ³ó¬ÆÙ»ñ»Ã³Ï³Ý Ý ³Ñ³Ý·Ç ϳ½ÙáõÙ« ²ñó³ËÁª γë- åÇ³Ï³Ý Ý³Ñ³Ý·Ç »õ« í»ñç³å»ë« »ñϳñ å³Ûù³ñÇó Ñ»ï᪠1849é ÑáõÝÇëÇ 9¬ÇÝ, ϳ½Ùí»ó ºñ»õ³ÝÇ Ý³Ñ³Ý- ·Á« á ñÇ Ï ³½ÙÇ Ù»ç ã¿ÇÝ ÙïÝáõÙ Ñ ³ÛÏ³Ï³Ý μáÉáñ ï ³- ñ³ÍùÝ»ñÁ£ Þ³ñáõݳϻÉÇ