4-րդ դարէն սկսեալ` հայ ժողովուրդը իր ինքնութեան պահպանումը տեսած է անկախ եկեղեցւոյ, ուրոյն այբուբենով լեզուի եւ մշակոյթի մէջ:
Այժմ Հայաստանի Հանրապետութիւնը պատմական Հայաստանի տարածքին ընդամէնը 1/13-րդ մասը ունի` շուրջ 30,000 քմ2: Հիւսիսէն սահմանակից է Վրաստանին, արեւելքէն` Ազրպէյճանին, հարաւէն` Իրանին եւ Նախիջեւանին, իսկ արեւմուտքէն` Թուրքիոյ։
90
Հնագոյն Ժամանակներէն Նորագոյն Ժամանակներ