Կենսաթոշակային համակարգեր
Կենսաթոշակային համակարգերի և կենսաթոշակային տարբեր սխեմաների դասակարգٳմ և համակարգٳմ իրականացնելը բավականին բարդ աշխատանք է:
Գծապատկեր մٳ-2 ամփոփ ներկայացված է 2017 թվականի դրٳթյամբ ՏՀԶԿ և այլ զարգացած տնտեսٳթյٳն նեցողٳ երկրներٳմ տարածٳմ գտած կենսաթոշակային համակարգի յٳրաքանչյٳր բաղադրիչի դերն ٳ առարկայական լինելը:
-ٳկենսաթոշակառ ներառٳմ է Առաջին բաղադրիչը ٳապահովել նվազագٳյն կենսամակարդակ ներին սխեմաներ: Երկրորդ բաղադրիչը ներառٳմ է եկամٳտների հետ կապված սխեմաներ ՝ նախատեսված կենսաթոշակային տարիքٳմ որևէ նպատակային կենսամակարդակի հասնելٳն, որը համեմատելի կլինի աշխատանքային տարիների կենսամակարդակի հետ( օրինակ` աշխատավարձի 40-50 տոկոսի չափով կենսաթոշակի ստացٳմ): Այս բաղադրիչներٳմ ներառված սխեմաները հետագայٳմ դասակարգվٳմ են ըստ « կառավարման մարմինների » և կենսաթոշակների վճարման ձևերի կամ ղիներիٳ:
Առաջին բաղադրիչٳմ ընդգրկված սխեմաները տրամադրվٳմ են պետական հատվածի կողմից և հիմնականٳմ լինٳմ են երեք տեսակի` հիմնական կենսաթոշակներ, նվազագٳյն կենսաթոշակներ, սոցիալական աջակցٳթյան ծրագրեր:
Որոշ երկրներٳմ քաղաքացիٳթյٳն -նենաٳլ վրա հիմնված նպաստները կարող են փոխհատٳցվել այլ կենսաթոշակային եկամٳտների տեսքով:
Ÿ 2. Նպաստ. վճարվٳմ է բացառապես վճարٳմներ ٳկատարել տարիների քանակի հիման վրա և կապ չٳնի եկամտի չափի հետ:
ՏՀԶԿ 18 երկրներ նենٳ « հիմնական կենսաթոշակ » սխեմա կամ նմանատիպ մոտեցմամբ այլ սխեմաներ:
ՀՀ-ٳմ նٳյնպես առկա է այս կենսաթոշակը, որը ֆիքսված գٳմար է, կոչվٳմ է հիմնական կենսաթոշակ և վճարվٳմ է բոլոր քաղաքացիներին ՝ անկախ աշխատանքային ստաժի տարիների քանակից, ստացած եկամտի մեծٳթյٳնից կամ կٳտակային բաղադրիչի մասնակից լինելٳց / չլինելٳց: Միակ տարբերակիչ հատկանիշն այն է, որ եթե անձը
, ստաժ նիٳ 10 և ավելի տարիների աշխատանքային ապա այս կենսաթոշակը ստանٳմ է 63 տարեկանٳմ, իսկ եթե աշխատանքային ստաժի տարիները պակաս են 10 տարٳց, ապա ստանٳմ է հիմնական կենսաթոշակի մեծٳթյանը հավասար ծերٳթյան նպաստ 65 տարեկանٳմ:
1 ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿՆԵՐ
2 ՆՎԱԶԱԳؤՅՆ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿՆԵՐ
Հիմնական կենսաթոշակների ٳերկ տեսակ են առանձնացնٳմ ՝ կենսաթոշակ և նպաստ:
Ÿ
1.
Կենսաթոշակ. վճարվٳմ է բոլորին` անկախ որևէ սոցիալական կամ այլ վճարներ կատարելٳց, թեև մասնակիցները կարող են հանդիպել քաղաքացիٳթյٳն ٳնենալٳ պահանջին:
Այս կենսաթոշակները հիմնված են կա΄մ որոշակի նվազագٳյն վճարٳմ ٳկատարել պահանջով սխեմայի, կա΄մ բոլոր սխեմաների վրա համընդհանٳր ձևով: Դրանք տարածված են ՏՀԶԿ անդամ 15 պետٳթյٳններٳմ: Այս կենսաթոշակի / նպաստի ¹ ստացման իրավٳնքը կապված է կենսաթոշակային եկամտի չափի կամ այլ գործոնների հետ:
¹ Սխեմայի տեսակից և նշանակման պայմաններից կախված ՝ կիրառվٳմ են տարբեր տերմիններ, օրինակ ՝ սոցիալական կենսաթոշակ, սոցիալական նպաստ, հիմնական կենսաթոշակ, ծերٳթյան նպաստ և այլն: Հնարավոր է նաև նٳյն տեսակի սխեմա կիրառվի տարբեր երկրներٳմ, սակայն մի երկրٳմ սխեմայի շրջանականٳմ վճարվող գٳմարը կոչվի նպաստ, մյٳս երկրٳմ ՝ կենսաթոշակ:
10