ЭХЭ НЮТАГ ХӨӨРХЭМНИ Книга эжи | Page 94

тэдэнэй анхарал дээшэлдэг, бүхы ангиин ухаан бодолойнь гүйсэ эдэбхижэдэг.
Һурагша бүхэн өөрынгөө һанамжые һайнаар бодомжолдог. Юундэб гэхэдэ, багша
даалгабари үгэхэдөө, хэнһээшье асуухаяа хэлэдэггүй ха юм.
Тиимэһээ эдэ хүдэлмэрииень зүбшэн хэлсэхэдээ, үгүүлбэри бэшэһэн хэлэнэйнь
жама ямар илгаатайб гэжэ һурагшадта шүүмжэлэл хүүлэжэ һургаха гээшэ шухала
юм. Жэшээнь, бүхы ангида нэгэ даалгабари үгөөд, муу һурадаг һурагшадта
амяараа нэмэлтэ даалгабари үгэбэл, харин тэдэнь алишье даалгабарииень
һайнаар дүүргэжэ шадахагүй.
Һурагшын дүй дүрын хэмжээе хараадаа абан илгалта аргаар даалгабаринууд
үгтэдэг. Тус аргые хэрэглэхынгээ урда тээ тэрэнээ һайнаар бодожо үзэхэ, өөрыгөө
харюулха, шухала хэрэгтэйл болоо һаань тэрэниие хэрэглэхэ шухала. Тиигэбэл
һайн дүнгүүдэй туйлагдахань дамжаггүй.
Дээдэ Хэжэнгэ
1975
ХҮГЖЭМ ШЭНГИ ХЭЛЭМНАЙ
“Буряад үнэн” һониной нюурта (23.07.98) Буряадай арадай шүлэгшэн
Н.Г.Дамдиновай «О сохранении и развитии бурятского языка» гэһэн бэшэг ород
хэлэн дээрэ толилогдожо, түрэл арадайнгаа хэлэ сэгнэдэг зоной, нэн түрүүн
буряад хэлэнэй багшанарай сэдьхэл хүлгүүлээ гэжэ һанаһан дээрэһээ өөрынгөө
бодомжонуудтай хубаалдаха гэжэ бодобоб.
Үнэхөөрөө, 1970-аад онуудһаа эхилжэ, түрэл хэлэмнай һургуулинуудта
үзэгдэхэеэ болиходонь, хэды олон бэлигтэй хүбүүд, басагадаа алдаһамнай эли.
Мүнөө болоходо, алдуугаа мэдэржэ, Буряад Ороной арадай хурал 1992
оной июниин 10-да буряад хэлэн тухай хуули баталан абажа, буряад хэлэеэ
һургуулинуудта, хүүгэдэй сэсэрлигүүдтэ үзэдэг болоһомнай ехэл һайн.
Зохёолшон тон зүб бэшэнэ: «буряад арадта хаана хариһаа ерэжэ, манай хэлэ
заажа үгэхэ бэшэ гэжэ хэншье мэдэнэ.»
Ородой агууехэ шүлэгшэн А.С.Пушкин хэлэһэн: «Түрэл хэлэеэ мэдэхэгүй арад
хадаа арад бэшэ». Энэ талаһаа хараад үзэхэдэмнай, арадайнгаа түүхэ, соёл, хэлэеэ
мэдэхэгүй арадые ямар арад гэхэ болонобибди?! Асуудалай ехэ асуудал.
Хоёр жэлэй саана манай хотодо хальмаг шүлэгшэн Давид Кугультиновтай
уулзалгада байлсаха заяатай байгааб. Хэншьеб: «Хальмагууд хэр түрэл хэлэеэ
мэдэдэг гээшэб?» гэжэ тэрээнһээ асуугаа һэн.
Шүлэгшэн иигэжэ харюусаа: «Түрэл хэлэеэ мэдэхэгүй хүн үхибүүдһээ