ΧΑΪΔΑΡΙ ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ Κ.ΦΩΤΕΙΝΑΚΗ ΧΑΪΔΑΡΙ - ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ -Σ_compre | Page 154

ÐåñéãñáöÝò ãéá ôï
×áúäÜñé - ôçí ÉåñÜ Ïäü - ôï Äáöíß - ôïí ÓêáñáìáãêÜ
Ö
ñáãêßóêïò ÑåíÝ íôå ÓáôùìðñéÜí (ÃÜëëïò Ðïëéôéêüò), Ïäïéðïñéêü
óôçí ÅëëÜäá ôïõ 1806, ðåñéãñáöÞ áðü Åëåõóßíá ðñïò ôçí ÁèÞíá:
“...ÔÝëïò ðÜíôùí, ç ìåãÜëç ìÝñá ðïõ ìáò åßäå íá ìðáßíïõìå óôçí
ÁèÞíá, îçìÝñùóå. Óôéò 23 Áõãïýóôïõ (1806), óôéò ôñåéò ôï ðñùß,
åßìáóôå üëïé åðÜíù óô´ ÜëïãÜ ìáò. Êé´ áñ÷ßóáìå íá ðáñåëáýíïõìå,
óéùðçëïß, áðü ôçí ÉåñÜ Ïäü. ÐñÝðåé íá âåâáéþóù ðùò êé ï ðéï
åõëáâéêüò áðü ôïõò ìõçìÝíïõò óôá Åëåõóßíéá ÌõóôÞñéá, äå èá Ýíïéùóå
ðïôÝ ôç äéêÞ ìïõ óõãêßíçóç. ¼ëïé åß÷áìå öïñÝóåé ôá ãéïñôéíÜ ìáò, ï
ãéáííßôóáñïò åß÷å “ãõñßóåé” ôá ìÝóá - Ýîù ôïõ ôïõñìðáíéïý ôïõ, êáé -
ãåãïíüò åîáéñåôéêü - åß÷å ôñßøåé êáé îõóôñßóåé ô´ Üëïãá. ÐåñÜóáìå ôçí
êïßôç åíüò ÷åßìáññïõ, ôïõ Óáñáíôáðüôáìïõ - ßóùò íÜôáí ï Åëåõóßíéïò
Êçöéóóüò - åßäáìå êÜðïéá ëåßøáíá ÷ñéóôéáíéêþí íáþí, ÷ôéóìÝíùí
ßóùò ðÜíù óôïí ôÜöï åêåßíïõ ôïõ ÆÜñçêá, ðïõ ï Áðüëëùí ôïõ åß÷å
äéäÜîåé ôç ìïõóéêÞ. ÊÜðïéá Üëëá åñåßðéá ìáò äåß÷íáí óå ðïéï óçìåßï
õøþíïíôáí ôá ìíÞìáôá ôïõ Åýìïëðïõ êáé ôïõ Éððïèüíôá.
ÂñÞêáìå êáé ôïõò Ñåéôïýò Þ ñåýìáôá áëìõñïý íåñïý. Åäþ ôñéãýñù
Þôáí, ðïõ, óôéò Åëåõóßíéåò ôåëåôÝò, ï ü÷ëïò, ôçí þñá ôçò ðïìðÞò,
âëáóôçìïýóå ôïõò äéáâÜôåò, ó´ áíÜìíçóç ôùí ýâñåùí, ðïõ ìéá ãñéÜ
åß÷å îåóôïìßóåé, êÜðïôå, ãéá ôç ÄÞìçôñá. Áðü êåé, ðåñíþíôáò óôï âÜèïò,
Þ óôçí Üêñçá ôïõ êáíáëéïý ôçò Óáëáìßíáò, ÷ùèÞêáìå óôï óôåíü ðïõ
ó÷çìáôßæåôáé áíÜìåóá óôçí ÐÜñíçèá êáé óôï ÁéãÜëåù. Áõôü ôï ôìÞìá
ôçò ÉåñÜò Ïäïý, ëåãüôáí “Ìõóôéêüí”.
Óå ëßãï åßäáìå êáé ôç ÌïíÞ Äáöíéïý, ÷ôéóìÝíç óôá åñåßðéá ôïõ Íáïý
ôïõ Áðüëëùíá, êáé ðïõ ç åêêëçóéÜ ôçò, åßíáé ìéá áðü ôéò ðéï áñ÷áßåò ôçò
ÁôôéêÞò. Ëßãï ðéï ìáêñõÜ, ðáñáôçñÞóáìå êÜðïéá óõíôñßìéá áðü ôï Íáü
Ï ÓáôùìðñéÜí áðïâéâÜæåôáé óôç Ìåèþíç, 1806.
ôçò Áöñïäßôçò. ÔÝëïò, ôï óôåíü, áñ÷ßæåé íá ðëáôáßíåé, ðáñáêÜìðôïõìå
ôï üñïò Ðïéêßëï, ðïõ óôÝêåôáé åêåß óôç ìÝóç ôïõ äñüìïõ, óá ãéá íá
öñÜæåé ôç èÝá, êáé îÜöíïõ, íá ìðñïóôÜ ìáò ï êÜìðïò ôçò ÁèÞíáò.
¼óïé åðéóêÝðôïíôáé ôçí ðüëç ôïõ ÊÝêñïðá, öôÜíïõí óõíÞèùò ó´ áõôÞí
áðü ôïí ÐåéñáéÜ Þ áðü ôï äñüìï ôçò Åýâïéáò. ¸ôóé ÷Üíïõí Ýíá ìÝñïò
áðü ôï èÝáìá, ãéáôß üóïé Ýñ÷ïíôáé áðü ôç èÜëáóóá äåí âëÝðïõí ôçí
Áêñüðïëç, êé´ ï ¢í÷åóìïò, êüâåé ôçí ðñïïðôéêÞ üôáí Ýñ÷åóáé áðü ôçí
Åýâïéá. ÅìÝíá üìùò êÜðïéï áãáèü Üóôñï ìå ïäÞãçóå êáé ì´ Ýöåñå áðü
ôïí êáëü äñüìï ãéá íá áíôéêñýóù ôçí ÁèÞíá ó´ üëç ôçò ôç äüîá.”
ðåñéãñÜöåé ôï ðñïðïëåìéêü ×áúäÜñé
ÉùÜííçò Ð. Âåñâåíéþôçò, Äåéñïý 32, ÁéãÜëåù
152
ôï Äáöíß, ôçí ÉåñÜ Ïäü êáé ìéá ÌåãÜëç ÐáñáóêåõÞ ìå ôïõò ôñåëïýò ôïõ Øõ÷éáôñåßïõ
Äáöíß - ÉåñÜ Ïäüò
ðïëý ìåôÜ ôï âáóßëåìá ôïõ
üóåò öïñÝò äåí åß÷áìå
Þëéïõ óôï Óáñùíéêü, îåêüâïíôáé
êÜíåé ùò ôþñá áõôüí ôïí
êáèáñÜ êáé ìáýñá, áðÜíïõ óå
åõ÷Üñéóôï ðåñßðáôï óôï Äáöíß
öùôåéíü öüíôï...
êé ùò ðÝñá óôï ÓêáñáìáãêÜ êáé
Ìïó÷ïâïëÜåé ôï ñåôóßíé,
ìÜëéóôá ìå ôá ðüäéá.
ìïó÷ïâïëÜíå ôá èåñéóìÝíá óáíÜ
Ôï Äáöíß åßíáé ìéá áðü ôéò
êáé ôá íïôéóìÝíá áãñéïëïýëïõäá
ùñáéüôåñåò ôïðïèåóßåò ôçò
- âáèåéÜ áíÜóá ôçò ãçò.
ÁôôéêÞò êáé ó÷åäüí ìðñïóôÜ óôç
Ç ìéêñÞ êáìðÜíá ôçò åîï÷éêÞò
ìýôç ôçò ÁèÞíáò. Ê´ ç åêêëçóßá
åêêëçóéÜò ÷ôõðÜåé áäýíáôç óá
ôïõ, ç ÐáíáãéÜ ç Äáöíéþôéóóá,
ìåãÜëï êïõäïýíé - êáé üìùò
åßíáé Ýíá áðü ôá ëáìðñüôåñá
áêïýãåôáé ìáêñéÜ ïëüãõñá,
ìíçìåßá ôçò âõæáíôéíÞò ôÝ÷íçò.
ãéáôß ç óéùðÞ åßíáé âáèåéÜ ê´
Êé üìùò áõôü ôï óáââáôéÜôéêï
õðïâëçôéêÞ.
áðïìåóÞìåñï ìáò öáéíüôáíå
Áðü ôá ãýñù óêüñðéá
ðùò êÜíïõìå ôï ôáîßäé ãéá
óðéôÜêéá êáé ôá ìáãáæéÜ êé
ðñþôç öïñÜ. ÌéÜ áãùíßá ê´
áðü ôï Øõ÷éáôñåßï ìáæåýïíôáé
Ýíáò öüâïò Ýóöéããå ôçí øõ÷Þ
ïé ðéóôïß. Åêåß ìáæß ìå ôïõò
ìáò. Ãéáôß áõôÞ ôç öïñÜ äåí
åñçìßôåò áõôïýò êáé ìå ôïõò
ðçãáßíïõìå ïýôå íá èáõìÜóïõìå
ôñåëïýò è´ áêïýóïõìå ôçí
ôç öýóç, ïýôå í´ áíáóÜíïõìå ôïí
áêïëïõèßá ôïõ Åðéôáößïõ.Ïé
“¢ññùóôïé” Ý÷ïõíå ãåìßóåé ôï
áíáóôÜóéìï áÝñá ôùí ðåýêùí,
ïýôå íá ðñïóêõíÞóïõìå ôï
åêêëçóÜêé. Åßíáé óßãïõñá ïé ðéï
áñ÷éôåêôïíéêü êáé øçöïèåôéêü
“ãåñïß” ðïõ ìðïñïýí íá âãïýíå
áñéóôïýñãçìá ôçò Ðáíáãßáò.
áðü ôï ÈåñáðåõôÞñéï. Ìå ôá
Ðçãáßíïõìå ãéá íá éäïýìå êáé íá
ãêñßæá áìðÝ÷ùíá êáé ôá ãêñßæá
ìåëåôÞóïõìå ôïõò ôñåëïýò ôïõ
ðáíôåëüíéá, öñåóêïîïõñéóìÝíïé,
Äçìüóéïõ Øõ÷éáôñåßïõ.
êáëïêïõñåìÝíïé, êÜèïíôáé Þóõ÷á
Ç ÉåñÜ Ïäüò åßôáí áðü
ìå ôá ìÜôéá áíïé÷ôÜ. ¼ëïé íÝïé...
ôá ðáëéÜ ÷ñüíéá ç ìüíç
...Ôá ðáñÜèõñá åßíáé áíïé÷ôÜ êé
óõãêïéíùíéáêÞ áñôçñßá ðïõ
ï áÝñáò ìðáßíïíôáò óâÞíåé ôá
Ýíùíå ôçí ÁèÞíá ìå ôç Âüñåéá
êåñéÜ. ¸íáò ôñåëüò êÜèå ôüóï ôá
ÅëëÜäá êáé ìå ôï ÌïñéÜ. Áðü
áíÜâåé. “Ôþñá èá ðÜñåé öùôéÜ ï
¸ñãï ôïõ Ðáíáãéþôç ÌÞëéïõ.
ôçí ÁèÞíá ßóáìå ôçí Åëåõóßíá
ÅðéôÜöéïò”, ëÝãù ìÝóá ìïõ. Ìá
ðåñíïýóå áíÜìåóá áðü áìÝôñçôá
ôá ëïõëïýäéá åßíáé ôüóá ðïëëÜ,
éåñÜ, âùìïýò, ôåìÝíç êé áãÜëìáôá. Áðü ôï áãíáíôåñü ôçò äéÜóåëï
ðïõ Üìá öôÜóåé ùò áõôÜ ç öëüãá, óâÞíåé áðü ìïíá÷Þ ôçò.
áíïßãåôáé ðßóù üëç ç ëåêÜíç ôçò ðñùôåýïõóáò ìå ôçí ðïñöõñÞ êïñþíá
Áíôßêñõ óôï äåîéü øÜëôç óôÝêåôáé ï ÁíôñÝáò. ÎÝñåé üëç ôçí áêïëïõèßá
ôçò Áêñüðïëçò êáé ëéãÜêé ðáñáðÝñá áñ÷ßæåé í´ áóôñÜöôåé óôï âÜèïò ï
êé üëï ôï ôõðéêü ôçò êáëýôåñá áð´ ôïí êáëýôåñï øÜëôç. ÂáóôÜåé ìéá
ãáëÜæéïò êüñöïò ôïõ ÓêáñáìáãêÜ êëåéóìÝíïò ïëïýèå óá ëßìíç.
óýíïøç êïëëçôÜ óôç ìýôç ôïõ ê´ Ýíá ìéêñü êåñÜêé, ðïõ ôï ôáîéäåýåé
ÁõôÞ ç ÉåñÜ Ïäüò, ðïõ âïýéæå Üëëïôåò áðü ôïõò îåôóßðùôïõò
áðÜíïõ óôéò ãñáììÝò, ãéá íá âãÜæåé ôá ãñÜììáôá. ÊÜôïõ áðü ôç
“ãåöõñéóìïýò” ôùí ìåèõóìÝíùí áãñïôþí ôïõ Êïëùíïý êé áðü ôá
ìáóêÜëç ôïõ ßäéïõ ÷åñéïý óößããåé ìéÜ ðÝôóéíç ôóÜíôá. ØÝëíåé ìå üëç
îåôóßðùôá “åî áìÜîçò” ôùí ðáíçãõñéóôÜäùí, ðïõ ãõñíïýóáí áðü ôá
ôç äýíáìç ôçò öùíÞò ôïõ. ¸÷åé éäñþóåé, ãõáëßæåé ôï ðñüóùðü ôïõ êáé
Åëåõóßíéá ÌõóôÞñéá· ç ÉåñÜ Ïäüò ðïõ áíáãÜëëéáóå êïéôþíôáò íá
ðñïóðáèåß íá åßíáé ï “êýñéïò ôçò âñáäéÜò”...
ðåñíÜ ç èñéáìâåõôéêÞ ðïñåßá ôïõ Âáóéëåßïõ ôïõ Âïõëãáñïêôüíïõ, üôáí
...Ï ÁíôñÝáò áãùíéÜ, ðáëåýåé, õðïöÝñåé, ïé öëÝâåò ôïõ ôåíôþíïíôáé, ç
êáôÝâçêå íá ðñïóêõíÞóåé óôçí Áêñüðïëç ôç Èåïôüêï ôçí Áèçíéþôéóóá
öùíÞ ôïõ âñÜ÷íéáóå, ìá äåí åííïåß í´ áöÞóåé ôçí ôóÜíôá êáé í´ áëëÜîåé
(ôïí Ðáñèåíþíá)· ç ÉåñÜ Ïäüò ðïõ åßäå ôçí ÐÜðéóóá ÉùÜííá íá
êåñß. Ìéá ãéÜôñéóóá ôïõ Øõ÷éáôñåßïõ, ðïõ ìáò óõíôñïöåýåé êåßíï ôï
ïäïéðïñåß êáâÜëá óôï ãáúäïýñé ôçò êáé í´ áíôáëëÜæåé ôïõò ðéï ðýñéíïõò
âñÜäé îÝñåé êáëÜ ôïí ÁíôñÝá, ìïõ ëÝãåé:
áíáóôåíáãìïýò ôçò ìå ôï íåáñü êáëüãåñï ðïõ ôçí óõíôñüöåõå, - áõôÞ ç
- ÁõôÞ ôçí ôóÜíôá ôçí êïõâáëÜåé ðÜíôá ìáæß ôïõ. Ïýôå êé üôáí
ÉåñÜ Ïäüò ìå üëåò ôéò äüîåò ôçò åß÷å âïõëéÜîåé ìåìéÜò ìÝóá óôï âõèü
êïéìÜôáé ôçí áöÞíåé. ÑùôÞóôå ôïí ôé Ý÷åé ìÝóá.
ôçò ËÞèçò.
ÑùôÜù ôïí ÁíôñÝá:
Åßôáí ôþñá ç ïäüò ôïõ ìáñôõñßïõ, ðïõ èá ìáò Ýöåñíå óôçí Êüëáóç
- Ôé Ý÷åéò ìÝóá óôçí ôóÜíôá ;
- Öéëïóïößá, íïìéêÜ êáé ìïõóéêÞ “ðÜ - âïý - ãÜ - äÞ”
ôùí ôñåëþí....
- Êé ï êýñéïò åßíáé ìïõóéêüò, ôïõ ëÝåé ç ãéÜôñéóóá... Êáëýôåñïò
...Ëßãïé èá îÝñïõíå, ðùò ôï Äçìüóéï Øõ÷éáôñåßï áðïôåëåß
áðü óÝíá.
ìéáí ïëÜêåñç ðïëéôåßá ìå äõü ÷éëéÜäåò øõ÷ïìÝôñé. Ðïëéôåßá ìå
Ï ÁíôñÝáò êÜíåé Ýíá ìïñöáóìü ðåñéöñüíçóçò.
âáóéëéÜäåò, ìå ðñùèõðïõñãïýò, ìå ìåãÜëïõò óõããñáöåßò êáé
- Áðü ðïõ åßóáé, ÁíôñÝá ; ôïí ñùôþ.
äéóåêáôïììõñéïý÷ïõò!
- Áðü ôçí Ôñßðïëç, ìïõ áðáíôÜåé ìå ðåñçöÜíåéá.
Êé áëçèéíÜ åßíáé ôåôñáðÝñáôïò. Ïé ÌùñáÀôåò, áêüìá êáé ôñåëïß,
ÌåãÜëç ÐáñáóêåõÞ
åííïïýíå íá åßíáé îõðíüôåñïé áð´ üëïõò ôïõò öñüíéìïõò Ñùìéïýò...
...Íý÷ôá áöÝããáñç. ÎáóôåñéÜ. Åêåß óôï äéÜóåëï ôïõ Äáöíéïý
ëáìðïêïðïýíå ô´ Üóôñá øçëÜ êé ï ïõñáíüò óáí ìáýñï áôóÜëé. Çóõ÷ßá
(ÁðïóðÜóìáôá áðü ôï âéâëßï ôïõ Êþóôá ÂÜñíáëç “ÁÍÈÙÐÏÉ - Æùíôáíïß, Áëçèéíïß”, ÊÅÄÑÏÓ)
ê´ åñçìéÜ. Ôá ðåýêá óôéò ñÜ÷åò êáé óôéò êïñöÝò ôùí ãýñù âïõíþí,
Ð
Ï ê. ÉùÜííçò Âåñâåíéþôçò
...ÁãáðçôÝ ìïõ,
ÐñïÝñ÷ïìáé - üðùò êáé ïé ðåñéóóüôåñïé ðïõ áðïôåëïýìå ëüãù
óõãêõñéþí ôçí ðñùôåýïõóá - áðü ìéá åðáñ÷ßá ôçò Êïñéíèßáò. Ðñï ôïõ
ðïëÝìïõ, üôáí êáìéÜ öïñÜ áðü ôá ÷ùñéÜ ìáò åñ÷üìáóôáí óôçí ÁèÞíá
ôùí ðåíôáêïóßùí ÷éëéÜäùí ôüôå, êáé öèÜíáìå óôï ×áúäÜñé êáé âëÝðáìå
ôï äáóþäåò êáé èõìáñþäåò ðåñéâÜëëïí, ìáò öáéíüôáí áðü ôá äéêÜ ìáò
âïóêïôüðéá êáé äÜóç ÷åéñüôåñï (áãñéüôåñï).
Ïýôå êáé ðåñíïýóå áðü ôï ìõáëü ìáò, êáé ðñï ðÜíôùí üôáí âëÝðáìå
êáé êïðÜäéá ìå ðñüâáôá, üôé áõôÞ ç ðåñéï÷Þ êÜðïéá ìÝñá èá êáôïéêçèåß.
Êáé ìÜëéóôá áí êÜðïéïò ìåóßôçò ìáò ðñüôåéíå êÜôé ãéá åêåß, ôïí
êïñïúäåýáìå.
Óå óáñÜíôá ÷ñüíéá ìåôÜ, ðïéïò ôï ðåñßìåíå áöôü ôï êïììÜôé ôùí
Áèçíþí, áöôü ôï äáóþäåò êáé ðåôñþäåò óõã÷ñüíùò Üãïíï ìÝñïò íá
äéáìïñöùèåß Ýôóé...
Åßíáé ôéìÞ ãéá ôï ãåéôïíéêü ìáò ×áúäÜñé ðïõ ìáò äßíåôáé ç åõêáéñßá íá
ôï ãíùñßæïõìå ïñéóìÝíïé êáëýôåñá åðéóêåðôüìåíïé êõñßùò ôï ãñáöéêü
åêêëçóÜêé ôïõ ÐñïöÞôç Çëßá ðïõ óÞìåñá åßíáé áãíþñéóôï...
¸íá êïììÜôé ôïõ ×áúäáñéïý ôï óôïëßæåé ôï ðáëéü ðáñáäïóéáêü
Óôñáôüðåäï - ðïõ ç óÜëðéããÜ ôïõ ôá ðñùéíÜ ìáò èõìßæåé Üëëåò åðï÷Ýò.
Ìá áêüìá õðÞñîå êáé ôüðïò åêôåëÝóåùí áãùíéóôþí ðáôñéùôþí áðü
ôïõò êáôáêôçôÝò...
Áêïýãïíôáé äéÜöïñá, ôï üôé èá ôï äéþîïõí, èá Þìïõí óýìöùíïò áí ï
÷þñïò áõôüò ÷ñçóéìïðïéçèåß ãéá ðñÜóéíï ðïõ ôï Ý÷åé áíÜãêç ç ðåñéï÷Þ
êáé ãåíéêüôåñá ç ðñùôåýïõóá...
Áí üìùò ÷ñçóéìïðïéçèåß ãéá êáôïéêßåò äåí èá óõìöùíÞóù. Êáé
ìÜëéóôá èá Ýëåãá ðáñáäïóéáêÜ íá ìåßíåé Ýíá äéïéêçôÞñéï êáé íá ãßíåôáé
ç Ýðáñóç óçìáßáò, ôéìÞò Ýíåêåí ãéá ôï öçìéóìÝíï óôñáôüðåäï êáé
óáí ÷þñïò åêðáßäåõóçò áëëÜ êáé ôéìÞò ãéá ôï áßìá ðïõ Ý÷åé ÷õèåß óôï
óçìåßï áöôü.
Ï Êþóôáò ÂÜñíáëçò ðåñéãñÜöåé
ÅðéóôïëÞ ôïõ É. Âåñâåíéþôç óôï ðåñéïäéêü Ðñïóáíáôïëéóìïß, 1999, ìå áöïñìÞ áöéÝñùìá ãéá ôï
Óôñáôüðåäï ×áúäáñßïõ.
153